Mæðravernd og Meistari Eckhart

Náð sé með yður og friður frá Guði föður vorum og Drottni Jesú Kristi.

I.

Aðventan er runnin upp, þessi undursamlega og annasama tíð þegar við tökum á móti jólunum. Jólalögin taka öll völd í útvarpinu, hveitið og sykurinn hverfur af búðarhillunum og jólaljósin lifna hvert af öðru. Við erum ljósfíkin í svartasta skammdeginu og aðventan og jólin lýsa upp íslenskan vetur.

Liðið er á nóttina og dagurinn í nánd. Leggjum því af verk myrkursins og klæðumst hertygjum ljóssins,

segir í seinna ritningarlestri dagsins, og ljósastefið í upphafi aðventu er sannarlega engin tilviljun. Siðir og venjur breytast. Í bernsku minni var aðventan tími mikilla anna á heimili, baksturs og þrifa. Nú finnst mér meira lagt upp úr því að njóta aðventunnar sjálfrar, borða góðan mat, baka með börnum og taka þátt í uppákomum með þeim sem tengjast jólunum.

Hvað einkennir hinn trúarlega undirbúning aðventunnar? Hver eru hin kristnu hertygi ljóssins, hin kristnu jól? Fyrri ritningarlesturinn fjallar um undirbúning. Þar segir:

Leggið, leggið braut,
ryðjið grjótinu burt,
reisið merki fyrir þjóðirnar.
Sjá, Drottinn hefur kunngjört
allt til endimarka jarðar:
„Segið dótturinni Síon,
sjá, hjálpræði þitt kemur.

Þetta stef um hjálpræði Síonar er síðan endurtekið í guðspjalli dagins um konunginn Krist sem kemur til hennar. Síon er annað nafn á borginni Jerúsalem og í myndlíkingum biblíuskáldanna er Síon alltaf kona. Og enn hljómar stefið um borgarmúra Síonar í sálminum sem við sungum áðan, “Gjör dyrnar breiðar, hliðið hátt”.

Stef dagsins fjallar því um undirbúning í gleði og von,
að leggjast í vegagerð,
byggja nýjar brýr,
stækka dyrnar og hliðið
svo að frelsarinn komist inn til okkar á jólum.

Jólaundirbúningurinn, tónleikarnir og glaumurinn
lífga upp á svartasta myrkrið í desember.
En hertygi ljóssins, inntak aðventunnar bjóða og kalla fram meira en það.

II.

Um undirbúning og eftirvæntingu aðventunnar má ræða um með margvíslegu myndmáli. Sumt af því höfum við þegar séð í ritningarlestrum og sálmum, myndir af vegum, dyrum og hliðum, þar sem Síon tekur á móti hjálpræði sínu Jesú Kristi. Ein af líkingunum sem gefur mér mest á aðventunni er hugmyndin um að við hvert og eitt fæðum Krist á aðventu. Þessi hugmynd átti sérstaklega vinsældum að fagna á miðöldum.

Þannig talaði meistari Eckhart á þrettándu öld um að mikilvægasta hlutverk kristins fólks væri að bera Guð í heiminn. Eckhart kvengerði hina kristnu manneskju sem er þunguð af Kristi og sagði að hún væri

“frjáls og óháð, án nokkurs sem héldi henni niðri. Hún er jafnnærri Guði og sjálfri sér.”

En Eckhart gengur skrefinu lengra í kvengervingum sínum, því að sköpun og elska Guðs er líka dregin upp með fæðandi móðurlíkingum hjá honum. Eckhart segir:

“Öll gleði Guðs felst í því að fæða. Ekkert sem ég hef frá fæðingu notið verður frá mér tekið nema Guð taki það. Allt sem ég hins vegar nýt fyrir tilviljun og heppni get ég misst. Þess vegna fæðir Guð sjálfan sig í mér, til þess að ég glati Guði aldrei.”

Þannig gerir Eckhart meyfæðinguna að sístæðum atburði,
djúpu táknmáli um eftirvæntinguna eftir Kristi.
Í stað þess að við veltum því fyrir okkur hvort
meyfæðingin standist eftir lögmálum náttúrufræðinnar
þá hristir Eckhart upp í okkur og segir:
“Þið berið þetta barn, það er ykkar að koma því í heiminn.”

Í líkingamáli Eckharts skiptir engu máli
hvort við erum karlar eða konur, börn eða fullorðin,
okkur er öllum treyst fyrir því að fæða Krist inn í þennan heim á jólum,
að búa til rúm fyrir Krist,
að næra Krist
og finna Kristi stað
í okkar annasömu, æstu og undursamlegu veröld.

Og ástæða þess að okkur er treyst fyrir þessu hlutverki
er elska Guðs til okkar.
Guð veit að veröld okkar er ekki fullkomin
og stundum er hún full af óöryggi og synd.

Guð gefur okkur Krist
til þess að við vitum að við séum alltaf í Guðs hendi
og að ekkert geti gert okkur viðskila við þann kærleika.
Þannig heyrir það sem kemur okkur sjálfum vel
og það sem kemur öðrum vel saman.
Guð gefur okkur Krist vegna þess að Guð elskar okkur
og við fæðum Krist öðrum til heilla,
vegna þess að við endurgjöldum þessa ást.

Þungi Krists gerir okkur að betri og heilli manneskjum
í hlýrri tengslum við annað fólk.
Ef það er eitthvað sem jólin og aðventan geta kennt okkur,
Þá eru þær kennslustundir í von.
Ef jólin er fæðingarhátíð, þá er aðventan mæðravernd trúarinnar.

III.

Ég tala um þunga
og oft verður slík gjöf um að elska Guð og náungann þung.
Hún verður þung þegar við hugsum um þau sem líður illa á aðventunni
vegna sorgar, fátæktar og þunglyndis.
Burðurinn verður þungur þegar við kvíðum komandi degi,
kvíðum því að eiga ekki nóga peninga fyrir jólagjöfum, jólafötum og jólamat
og höfum áhyggjur af fólkinu sem við elskum.
Þá verður eftirvænting og hringiða aðventunnar erfið og ergjandi
og okkur langar til að slökkva á jólalögunum
og henda mandarínunum.

Byrðin verður þung þegar ég hugsa um hungrið í heiminum.
Um allan heim er Kristur fæddur á þessari aðventu og oft inn í mikla neyð.
Þess vegna er ég svo þakklát fyrir verk fermingarbarnanna
þegar þau söfnuðu fyrir vatni nú í nóvember.
Sjö og hálf milljón safnaðist, þar af 200 þúsund í Grafarholtinu á einni kvöldstund. Takk kæru krakkar fyrir verkin ykkar!
Því hungraður var ég og þér gáfuð mér að eta,
þyrstur var ég og þér gáfuð mér að drekka,
gestur var ég og þér hýstuð mig,
nakinn og þér klædduð mig,
sjúkur og þér vitjuðuð mín,
í fangelsi var ég og þér komuð til mín.
Kristur vitjaði ykkar í nóvember og þið gáfuð Kristi hreint vatn að drekka.

IV.

Guð gefur okkur nefnilega ekki Krist fyrir hressa stemmningu á aðventunni.
Hress stemmning er fín og jólaljósin gleðja,
en kristin jól eru meira en það.

Kristin jól eru fæðing Krists í heim og hjarta,
að minnast þess sem Guð hefur gefið okkur,
að tengjast þeim sem í kringum okkur eru
og ganga í von mót því sem framundan er.
Sú von stendur þrátt fyrir þunga, annir, peningaleysi og ergelsi.
Sú von er fyrir hendi
vegna þess að Guð kom auga á okkur fyrst
og það auga er fullt af elsku.

Þess vegna getum við gefið okkur eftirvæntingunni á vald
Og tekið þátt í fæðingu Jesúbarnsins á helgum jólum.
Hún á erindi við okkur öll,
erindi sem tengir okkur saman sem manneskjur
og gefur okkur þrótt til að lifa í krafti, von og trú.
Þess vegna fæðir Guð sjálfan sig í mér, til þess að ég glati Guði aldrei.

Og þannig gjörum við fæðandi dyrnar breiðar og hliðið hátt
inn í hjörtu okkar sjálfra og annarra.
Við leggjum veg og ryðjum grjótinu burt
svo að Kristur geti komið inn um borgarhliðin.
Við leggjum af skammdegið og tökum upp hertygi ljóssins.

Við gerumst “frjáls og óháð, án nokkurs sem heldur okkur niðri.
Við erum jafnnærri Guði og sjálfum okkur.”

Við erum Síon
og hjálpræði okkar kemur.

Dýrð sé Guði, föður og syni og heilögum anda, svo sem var í upphafi, er og verður um aldir alda. Amen.

Sumir blogga, aðrir orga

Ég fann mér nýja slóð fyrir heimasíðuna mína, http://www.sigridur.org. Gamla slóðin, abyssofgod.wordpress.com, virkar líka en þessi ætti að vera þægilegri í meðförum og auðveldari að muna.  Ég er líka búin að breyta heimasíðunni mikið. Áður var hún aðallega upplýsingasíða fyrir fræðastörf mín. Þær upplýsingar er enn hægt að nálgast undir flipanum „Fræði“, en nú er komið inn fullt af nýju efni, ættartalan mín og fleira skemmtilegt. Þið kíkið vonandi á þetta.

Það er hægt að fylgjast með blogginu mínu með því að smella á RSS feed og það væri frábært að fá viðbrögð. Veskú, sigridur.org. Mér finnst þetta org líka dálítið hressilegt. Sumir blogga, aðrir orga.

Afgrunn iðurótsins

Ég var að lesa Dettifoss eftir Einar Benediktsson í kvöld. Ég held mikið upp á Einar og hef unað mér við Einræður Starkaðar síðan ég var unglingur. Einar Ben. talar svo fallega um alveldissálir og afgrunn og mér finnst ekkert íslenskt skáld hafa orðað þessar algleymishugsanir mystíkurinnar jafnvel. Abyssus á latínu var þýtt með Abgrund í miðaldaþýsku og Einar tekur upp hina þýsku mynd þegar hann talar um afgrunnið, sem heldur saman tortímingu og uppbyggingu í sköpun sinni. Hér kemur fjórða erindið í kvæðinu um Dettifoss þar sem skáldið talar til fossbúans og segir rödd hans koma úr „afgrunni iðurótsins“.

Heill vatnsins jötunn, frjáls með breiðan barm.
Þér bindur íssins hel ei fót né arm.
Þín rödd er sótt í afgrunn iðurótsins,
en uppheimsloginn brennur þér um hvarm.
Þú gætir unnið dauðans böli bót,
stráð blómaskrauti yfir rústir grjótsins,
steypt mynd þess aftur upp í lifsins mót
með afli því frá landsins hjartarót,
sem kviksett er í klettalegstað fljótsins.

Stórkostlegt.

Nýjar greinar sem ég hef skrifað á knúzinu um kirkjuofbeldi og vændi

Ég hef síðustu vikuna birt tvær greinar á jafnréttisvefnum http://www.knuz.is. Það eru sindrandi skemmtilegar greinar á knúzinu og mér er heiður að því að fá að drepa þar niður penna.

„Sean Penn kaupir ekki stúlkur“, www.knuz.is, 31. október 2011

„Garður er granna sættir“, www.knuz.is, 24. október 2011.

Fyrri greinin „Garður er granna sættir“ birtist 24. október fjallar um málþingið og námskeiðið um kirkju og kynferðisofbeldi með Marie Fortune og þær hugrenningar sem þessir góðu viðburði vöktu hjá mér um nýlegt barnaverndarmál þar sem sóknarprestur kom við sögu.

Síðari greinin fjallar um vændi og nýlega herferð í Bandaríkjunum gegn mansali sem kallar fram áleitnar spurningar um tengsl karlmennsku, mansals og vændis. Það væri gaman ef þið kíktuð á þær. Knúz!

Um falskar minningar

Um falskar minningar: Svar ellefu Þjóðkirkjupresta við grein sr. Kristins Jens Sigurþórssonar (Í Fréttablaðinu 29. október 2011)

Síðastliðinn fimmtudag birtist grein í Fréttablaðinu eftir sr. Kristin Jens Sigurþórsson þar sem hann fjallar um reynslusögu Guðrúnar Ebbu Ólafsdóttur. Í greininni segir:

„Það hlýtur að vekja spurningar með öllum þeim sem lesa um minningar Guðrúnar Ebbu hvernig hægt sé að gleyma áratugslangri kynferðismisnotkun og ofbeldi jafn rækilega og hún segist hafa gert.“

Sr. Kristinn Jens ræðir um fákunnáttu fagmanna sem leiði skjólstæðinga sína á villigötur og telur að eftir lestur um falskar minningar sé

„erfitt að verjast þeirri hugsun að Guðrún Ebba sé eitt fórnarlambið í viðbót.“

Okkur sem þetta ritum þykir miður hvernig greinin er sett fram og nefnum þrenns konar ástæður. Þau sem gera upp minningar af kynferðisafbrotum og sifjaspellum upplifa mikla höfnun og sársauka þegar orð þeirra eru sögð marklaus og þau dregin í efa. Við teljum að veigamiklar ástæður þurfa að liggja til grundvallar því að véfengja slíkan vitnisburð.

Í öðru lagi teljum við að þær „hugsanir“ sem sr. Kristinn Jens fær vart varist um að sálfræðingurinn Ása Guðmundsdóttir hafi gert fórnarlamb úr skjólstæðingi sínum nálgist atvinnuróg.  Að okkar mati þarf gild rök til að kasta rýrð á greiningar sálfræðings með þeim hætti sem hér er gert. Við álítum að umræða um sálfræðigreiningar þurfi að fara fram á faglegum nótum af til þess bærum sérfræðingum.

Í þriðja lagi er saga Guðrúnar Ebbu Ólafsdóttur sögð í skugga mistaka ýmissa kirkjunnar þjóna í kynferðisafbrotamálum tengdum nafni Ólafs Skúlasonar og sem eru tilgreind í skýrslu Rannsóknarnefndar Kirkjuþings. Þjóðkirkjan sem stofnun hefur misst traust sem hún áður naut. Því teljum við særandi að starfandi prestur í Þjóðkirkju Íslands skuli draga reynslu Guðrúnar Ebbu í efa í blaðagrein. Þjóðkirkjan þarf að endurvinna traust með faglegum vinnubrögðum og af nærgætni við það hugrakka fólk sem opinberar reynslu sína af kynferðisafbrotum. Við teljum grein starfsbróður okkar ekki gott veganesti á þeirri vegferð.

Auður Inga Einarsdóttir, Bjarni Karlsson, Guðmundur Örn Jónsson, Guðrún Karlsdóttir, Hólmgrímur E Bragason, Íris Kristjánsdóttir, Jóna Lovísa Jónsdóttir, Kristín Þórunn Tómasdóttir, Sigfinnur Þorleifsson, Sigríður Guðmarsdóttir, Svanhildur Blöndal.

Höfundar eru prestar í Þjóðkirkju Íslands

Undanlit, eftirlit og Guðrún Ebba

(Þessi grein birtist líka í DV í gær 12. október 2011).

Frásögn Guðrúnar Ebbu Ólafsdóttur  Ekki líta undan  kom á sunnudaginn og kallar á tvenns konar uppgjör. Í bókinni sem og Kastljósviðtali á dögunum segir hún frá af háttvísi, skýrleika og án hefndar. Guðrún Ebba segir sögu sína í forvarnarskyni.  Hún hefur leitað sér hjálpar hjá sálfræðingi,  fjölskylduráðgjafa og Stígamótum og það liðsinni hefur staðið allar götur frá því að hún hóf að gera upp sín mál fyrir átta árum. Saga Guðrúnar Ebbu kallar á persónulegt uppgjör um hvort lesandinn treysti sögu hennar og þeim stuðningsaðilum sem standa við bakið á henni og síðan í framhaldinu hvernig lesandinn muni taka á öðrum frásögnum af ofbeldi gegn börnum sem koma upp í umhverfi sínu.

Í lokaorðum bók sinnar segir Guðrún Ebba að kirkjan þurfi að horfast í augu við afleiðingar þess að hafa kosið föður hennar til æðstu metorða. „Ósk mín er sú að upp úr þeirri vinnu rísi ný kirkja með ný viðhorf og vinnubrögð. Ekki líta undan.“ (Elín Hirst:  Ekki líta undan: Saga Guðrúnar Ebbu dóttur Ólafs Skúlasonar biskups, 231). Seinna uppgjörið sem ég vísaði til við lestur bókarinnar er þannig uppgjör Þjóðkirkjunnar og presta sem stéttar til að endurheimta traust. Víða má sjá merki um andúð á kirkju og kirkjunnar mönnum á blogg- og samfélagssíðum þar sem jafnvel er haft á orði að prestar séu upp til hópa glæpamenn og barnaníðingar.  Mikill meirihluti presta vinnur verk sín af umhyggju og fagmennsku fyrir þeim sem þeim er trúað fyrir, en vígðir þjónar kirkjunnar njóta ekki lengur þess óskoraða trausts sem þeir áður höfðu. Önnur trúfélög búa einnig við svipaðar aðstæður og óorð eins flyst yfir á annan. Engin stofnun getur lengur látið eins og kynferðisofbeldi geti ekki þrifist innan vébanda hennar eða að starfsmenn hennar séu sjálfkrafa yfir slíkt hafnir.

Kirkjuþing skipaði nefnd í kjölfar skýrslu rannsóknarnefndar Kirkjuþings í júní s.l.  Hefur Kirkjuþingsnefndin kallað ráðgjafa á sinn fund og staðið að sátt við konurnar sem kærðu biskup árið 1996. Eftir stendur hin stóra skuld Þjóðkirkjunnar við Guðrúnu Ebbu. Þjóðkirkjan tók að sönnu ekki þátt í ofbeldi föður gegn barni. Staða og ósnertanleiki þessa föður sem prests og kennara byggðist hins vegar á valdi hans sem kirkjuleiðtogi. Vald Ólafs undirstrikuðu og tvíefldu prestar Þjóðkirkjunnar og örfáir leikmenn með atkvæði sínu í biskupskjöri 1989.  Blett þennan á dómgreind kirkjunnar manna hefði yfirstjórn kirkjunnar getað kannast við og bætt fyrir árið 2009 með því að leiðbeina Guðrúnu Ebbu og hlutast til um það að hún fengi úrlausn mála sinna. Þess í stað sat biskup Íslands á málinu, hvatti til þess að hún skrifaði bréf og stakk svo bréfinu ofan í skúffu. Samkvæmt niðurstöðu rannsóknarnefndar kirkjuþings bar biskup Íslands ábyrgð á slælegri stjórnsýslu í málefni Guðrúnar Ebbu. Hann hefur ekki beðist afsökunar og vörn hans felst í að „það voru mistök við skráningu“ (DV 15. júní 2011). Vegna óhönduglegra afskipta sinna af Ólafsmálum 1996 og ekki síður vegna mistaka í meðförum máls Guðrúnar Ebbu 2009 hefur Karl biskup orðið eins konar stofnanaleg táknmynd vangetunnar við að gera upp kynferðisafbrot í huga almennings. Endurheimt trausts er stærsta viðfangsefni Þjóðkirkjunnar á komandi árum. Það verður ekki gert með Karl í brúnni og því er það mikilvægt að tilkynnt verði eigi síðar en á Kirkjuþingi í nóvember að nýrrar forystu Þjóðkirkjunnar sé að vænta.

Hið jákvæða við slíka krísu er að kirkjur sem og allar aðrar stofnanir samfélagsins geta endurheimt traust fólks með öflugu eftirliti með þeim sem sinna sálgæslu- og æskulýðsstarfi. Á þriðjudag og miðvikudag í næstu viku verða haldin málþing og námskeið um þetta málefni í Reykjavík, með heimsþekktum fyrirlesara Marie Fortune, en hún er sérfræðingur í kirkjulegu ofbeldi. Ætli Þjóðkirkjan ætli sér að endurheimta traust landsmanna eftir að sterkar vísbendingar hafa borist um að fyrrverandi leiðtogi hennar hafi verið barnaníðingur ætti sérhver kirkjuvörður, prestur, djákni, biskup, barnakórstjóri og æskulýðsfulltrúi á landinu að mæta á námskeiðið í boði sóknarnefnda og héraðssjóða. Það er ekki nóg að tala um að vera á móti kynferðisofbeldi, við verðum að þekkja birtingarmyndir þess og mýturnar sem leiða til þess að slík mál eru kæfð og bæld í fjölskyldum, stofnunum og samfélagi.  Aðeins með öflugum forvörnum getur ósk Guðrúnar Ebbu um nýja kirkju með ný viðhorf og vinnubrögð orðið að veruleika. Kirkju sem ekki lítur undan.