Efnisorð: áramót

Nú árið er liðið

Á síðasta degi ársins horfi ég yfir árið 2012.

Strax í upphafi árs dró til tíðinda í þjóðkirkjunni, því að kosning biskups Íslands og vígslubiskups á Hólum stóð fyrir dyrum. Ég ákvað að taka þátt í biskupskosningunni. Ég tók þátt vegna þess að ég hef gagnrýnt margt í þjóðkirkjunni og vil taka þátt í að breyta henni. Átta prestar gáfu kost á sér og það upphófst annasamur tími símtala, greinaskrifa og ferðalaga víðs vegar um land. Ég er sannfærð um að kosningarnar og umræðurnar sem þeim fylgdu hafi verið þjóðkirkjunni til góðs og slegið takt nýrra tíma. Mig langar líka til að þakka þeim fjölmörgu sem studdu mig með atkvæði sínu, vinnu og hvatningu.

Sjálfri fannst mér alveg frábært að fara í heimsóknir út um allt land og rifja upp gömul tengsl við landsbyggðina. Ég fór bæði á sunnanverða og norðanverða Vestfirðina, flæktist um Snæfellsnes með Kalla Matt, fór til Akureyrar og norður til Ólafsfjarðar og síðan um Austfirði og Skaftafellssýslur. Ég skrifaði ferðasögur um tvær af heimsókniunum sjá hér og hér. Þessi ferðalög eru eitt af því sem stendur upp úr við árið 2012 fyrir mig. Mér þótti svo vænt um gestrisni allra þeirra sem tóku á móti mér í vinnunni og heima, gáfu mér að borða, skutu yfir mig skjólshúsi og töluðu við mig um framtíð kirkjunnar. Það skipti einhvern veginn meira máli en það hvort þau enduðu á að kjósa mig eða ekki. Og kirkjan fékk tvo nýja biskupa, fyrstu konurnar á biskupsstóli.

Þetta hefur verið vinnusamt ár því að prestakallið er orðið stórt og blómlegt. Aldrei hafa messurnar verið fleiri og skírnir og fermingar í prestakallinu náðu líka sögulegu hámarki, meðan hjónavígslur og útfarir voru álíka margar og áður. Bókamarkaður kirkjunnar eignaðist sinn eigin stað og stendur nú að stórum hluta undir líknarstarfi kirkjunnar. Ég horfi til þess að efla hjálparstarf og líknarstarf enn meira á næsta ári.  Svo vona ég að ég standi mig í stykkinu áfram, í að vera fólkinu sem ég er sett til að þjóna einhver stoð og boða kærleiksboðskap Krists eftir því sem ég get og kann. Ég vona að það fari að koma annar prestur í Guðríðarkirkju svo að prestsstarfið éti ekki um of upp fræðimanninn, eiginkonuna, mömmuna og allt hitt sem ég er.

Ég gaf út eina ritrýnda fræðigrein á árinu í bók sem heitir Gendering Christian Ethics. Greinin mín fjallar um heimspekinginn Hönnuh Arendt, Ágústínus og hugmynd hennar um afgrunn frelsisins.  Bókin er til á Amazon, sjá hér. Ég endurskoðaði líka fyrsta kaflann af doktorsritgerðinni og er að vona að tími gefist til að fara í gegnum hina fjóra á nýju ári, svo ég geti sent þá til útgefandans eins og ég hafði lofað. Ég er einn af ritstjórum tímaritsins Journal of ESWTR og var að vinna að útgáfu og ritrýni á árinu. Og ég kenndi Trúarheimspeki á árinu við HÍ, með skemmtilegum nemendum og spennandi efni.

Og svo settist ég í ritstjórn www.knúz.is um mitt ár. Starfið með knúzinu hefur verið bæði annasamt og ótrúlega skemmtilegt með frábæru fólki.

Í gær sat öll fjölskyldan yfir pasta og sósu og strákarnir þrír léku á alls oddi, hlógu og fífluðust við matarborðið. Ég er svo þakklát fyrir allar þessar matarsamverur og fjölskylduna mína,  kallinn, strákana og tengdadótturina og allt það sem við höfum grínast og bullað á árinu. Bróðir minn gifti sig á árinu og tengdapabbi átti 85 ára afmæli, svo að við höfum líka átt góðar stundir með stórfjölskyldunum okkar. Lopi köttur hefur setið vaktina sem letidýr heimilisins. Gaukurinn Gídó dó síðsumars, fimmtán ára að aldri og var jarðaður með viðhöfn, en vinur hans Belli (sem upphaflega var keyptur sem Bella) er ern og syngur við raust í búri sínu.

Besti dagur ársins var um Verslunarmannahelgina þegar við Rögnvaldur fórum í Þakgil. Við sváfum í tjaldi í tvær nætur og gengum upp að Mýrdalsjökli. Ég rann á rassinum niður heila brekku. Og svo las ég Njálu inni á milli fjallanna og ímyndaði mér Flosa og menn hans á flakki um þessa slóð á leið til Njálsbrennu. Ég get ekki lýst því betur hvers vegna þessi dagur var svona stórkostlegur. En ég sæki þrótt og gleði í hann.

Og ég veit að árið 2013 verður frábært ár.  Gleðilegt ár kæru lesendur og takk fyrir liðna árið!

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

Áramótahugvekja: Þjóðkirkjan á breytingaskeiðinu

Margar fagrar líkingar eru til um kirkjuna. Eitt frægasta tákn kirkjunnar er skipið. Kirkjan er musteri byggt úr lifandi steinum. Fyrstu kristnu söfnuðirnir notuðu gjarnan fisktákn um sjálfa sig. Móðurmyndin er kristnu fólki hugstæð þegar það túlkar kirkjuna með myndum, sbr. sálminn „Kirkjan er oss kristnum móðir“. Og síðan er það myndin af kirkjunni sem líkama Krists sem Páll postuli (og þeir seinni tíma höfundar sem rit hans eru eignuð) draga upp fyrir okkur í bréfum Nýja testamentisins. Hver mynd á sér sína styrkleika og vankanta og þess vegna er gott að eiga þær nokkrar í handraðanum.

Það sem mér finnst áhugaverðast við líkamsmynd Páls um kirkjuna er að megineinkenni líkama er að taka breytingum. Að þessu leyti eru líkingarnar af skipi og líkama gjörólíkar. Það er ekki hluti af eðlilegu ferli skipa að breytast. Þau verða fyrir hnjaski og stórsköðum og svo geta eigendurnir sent þau í slipp til meiri háttar breytinga og andlitsupplyftingar. En líkamar breytast af sjálfu sér í takt við tíma og ytri aðstæður. Þeir þroskast og stækka, fitna og grennast, styrkjast og bila. Sumir líkamar fæða af sér aðra líkama. Sum líffæri verða ekki virk fyrr en ákveðnum þroska er náð, eiga sín skeið og hætta síðan störfum. Önnur visna og deyja og líkaminn þarf að aðlagast nýju ferli. Að lokum deyr líkaminn og aðrir líkamar taka við.

Ég held að fátt kæmi Þjóðkirkjunni betur í upphafi nýs árs 2012 en að hugsa lífrænt og líkamsmiðað um þær breytingar sem fram undan eru í kirkjunni. Þess vegna fjallar þessi áramótahugvekja um breytingaskeið líkamans.

Nú allt er á fljúgandi ferð liðið hjá

segir áramótasálmurinn góði. Er það ekki bara allt í lagi?

Það er þversögn fólgin í því að tíðahvörf kvenna skuli á íslensku vera kallaðar „breytingaskeið“. Í orðanna hljóðan liggur að einu breytingarnar sem verði á líkömum séu líkamar miðaldra kvenna, sem jafnframt falli í verði við breytingarnar. En líkamar eru almennt á sífelldu breytingaskeiði. Á einum sprettur hár, hárið gránar og þynnist á öðrum, brýst út í ógurlegum augabrúnum og hökuhárum á þeim þriðja, sá fjórði fellir allt hár. Líkaminn spilar á raddbönd með nýjum hætti, tekur stakkaskiptum að vexti, frjósemi og heilsu, uppgötvar nýjar tegundir vellíðunar og nýjar þjáningar með. Og líkaminn endurnýjar sig stöðugt. Líkaminn er breytingaskeið og stöðnun er helsta hætta sem hann stendur frammi fyrir.


Hér er mynd af síðu Wellcome Images og er eftir Spike Walker. Wellcome Images er ljósmyndasafn sem sérhæfir sig í myndum í þágu vísinda og félagssögu. Myndin er af úrgangi sem nýrun hreinsa yfirleitt. Ef hann nær að safna utan á sig verður hann að nýrnasteinum sem gerir engum gagn. Það sem áður var hluti af eðlilegu flæði getur staðnað, stíflað og skemmt líkamsstarfsemina.

Einhvern tímann las ég að allar frumur líkamans endurnýji sig á sjö ára fresti. Það þýðir að líkami Sigríðar Guðmarsdóttur sem kom heim frá námi í Bandaríkjunum fyrir rúmum sjö árum að taka við nýstofnuðu Grafarholtsprestakalli er allur dáinn og endurnýjaður. Ég er í vissum skilningi þátttakandi í sístæðri upprisu. Og það erum við öll.

Hvert og eitt okkar á sér líkama sem er þátttakandi í stöðugu breytingaskeiði. Kirkjan er það líka og við ættum að taka hverju breytingaskeiði kirkjunnar opnum huga. Hún er lifandi. Hún er líkami. Okkar helsta verkefni ætti að vera að finna út hvernig við ræktum þennan líkama best, hvað haldi honum starfhæfum og samhæfðum, hvað fylli hann orku, gleði og heilbrigði, hvernig hann geti ræktað sérleik sinn og skyldleika við aðra líkama jarðar.

Ég er sannfærð um að ef Páll (eða öllu heldur hinir pálínsku höfundar sem skrifuðu undir merki hans) væri að skrifa um líkama Krists í dag myndu þeir ekki tala um Krist sem höfuð líkamans, heldur DNA líkamans. Það er að segja ef hann/þeir hefðu raunverulegan áhuga á því hvernig líkamar starfa. Forskriftin er ekki lengur fólgin í höfðinu eins og áður var haldið, heldur í hinum margvíslegu og sístarfandi frumum líkamans. Efesusbréf 21. aldarinnar myndi gera að yrkisefni sínu þessa merkilegu hæfni líkama til að stefna í ákveðna átt og móta frumur sínar eftir forskrift sem mótar bæði skyldleika þessa líkama við aðra félagslega líkama og sérleik hans. Og það myndi gera upp allt úrelta líkingamálið um að konur ættu að vera undirgefnar karlmönnum eins og kirkjan er undirgefin Kristi, en þessa samspyrðingu feðraveldisins og kirkjufræðinnar er að finna í þessum sömu textum.

Breyting er merkileg. Breytingar eru ekki allar til hins betra eða verra. Breytingar eru einfaldlega hluti af því að vera lifandi líkami. Og hví skyldu breytingar á líkama Krists vera eitthvað skelfilegri eða óeðlilegri en aðrar breytingar?

Það berst víða að ákallið um að Þjóðkirkjan, þessi líkami Krists á Íslandi taki breytingum. Kröfur um breytingar má heyra víða í samfélaginu. Nýverið birti Ríkisendurskoðun greinargóða skýrslu um stjórnsýslu kirkjunnar þar sem kemur fram að skipurit séu „flókin og nánast villandi“, að mikil þörf sé á að auka gagnsæi, umbreyta stjórnsýslueiningum, fækka sóknum, sameina sjóði og breyta verkaskiptingu milli biskups Íslands og annarra stjórnvalda kirkjunnar. Í skýrslunni eru einnig birtar niðurstöður af spurningalistum til presta þar sem þessir lykilstarfsmenn kirkjunnar kvarta yfir handahófskenndri stjórnsýslu og skorti á handleiðslu.

Verið er að vinna að nýju frumvarpi að Þjóðkirkjulögum á Kirkjuþingi sem m.a. miðar að því að auka vægi, vald og sjálfstæði þingsins og stuðla að skýrari verkaskiptingu milli Kirkjuþings og biskupsembættisins. Í umræðum um hið nýja frumvarp mátti heyra á máli margra þingmanna óþreyju eftir margháttuðum breytingum.

Víða má heyra óskir um að kirkjan verði nútímalegri, lýðræðislegri, sinni betur þörfum barna sinna, að hún sé veitulli í garð þeirra sem ekki fylgja henni, að hún berjist með virkari hætti fyrir mannréttindum og gegn fátækt og að um hana blási ferskari guðfræðivindar.

Á næstu vikum ætla ég að skrifa nokkra pistla um þessi tilteknu efni. Ég ætla að ræða lagafrumvarpið sem fram er komið, fjalla um Biskupsstofu í fortíð, nútíð og framtíð, m.a. út frá skýrslu Ríkisendurskoðunar, og setja fram guðfræðilega framtíðarþanka mína um þennan Krists líkam sem ég í þjóna. Takið endilega þátt í umræðunum það er svo örvandi fyrir blóðrás líkamans! Velkomin á breytingaskeiðið!

1. Kor. 12:27-28a: Þér eruð líkami Krists og limir hans hver um sig. Guð hefur gefið öllum hlutverk í kirkjunni.
Ef 4:16: Við eigum að ástunda sannleikann í kærleika og vaxa í öllu upp til hans sem er höfuðið, Kristur. Hann tengir líkamann saman og heldur honum saman með því að láta sérhverja taug inna sína þjónustu af hendi, allt eftir þeim krafti sem hann úthlutar hverri þeirra. Þannig lætur hann líkamann vaxa og byggjast upp í kærleika.
Kól 1:18a: Kristur er höfuð líkamans, kirkjunnar, hann sem er upphafið.