Efnisorð: páskar

Hoppað í Paradís

Prédikun á páskadag í Guðríðarkirkju 20. apríl 2014

Ljúkið upp fyrir mér hliðum réttlætisins
að ég megi ganga inn um þau og lofa Drottin. Sl. 118

Náð sé með yður og friður frá Guði föður vorum og Drottni Jesú Kristi.

Steinn flýgur um loftið
og ég tek stökkið á eftir honum,
lendi naumlega inn í ferhyrningnum
og berst við að halda jafnvæginu.
Ég er með sand á hnjánum og strá í hárinu
því að það er vor á Seltjarnarnesi.
Ég er glöð því að ég gat stokkið alla þessa löngu leið
og hróðug yfir árangrinum.
Ég set steininn í vasann og brosi
því að nú er svo stutt eftir,
ég stekk inn í hringinn sem opnar sig móti mér
og mér léttir,
heimleiðin verður ljúf.

Einn af uppáhaldsleikjum mínum sem barn var að hoppa í parís.
Við krakkarnir teiknuðum parís á stéttina ef við áttum krítar
eða krotuð hann í mölina og sandinn í fjörunni með steini.
Það voru aðallega við stelpurnar sem fórum í parís,
stundum létu strákar til leiðast að spila með okkur,
en ég man ekki eftir því
að strákar hafi einir hoppað í parís í uppvexti mínum.
Þetta var stelpuleikur.
Einu sinni þegar ég var 7 eða 8 ára
komu frændur mínir af Austfjörðum í heimsókn
og ég bauð þeim í parís.
Strákarnir sættust á það, með því skilyrði
að leikinn væri hnífaparís með vasahnífunum þeirra.
Þetta er skuggalegasti parís sem ég hef spilað,
en hélt þó öllum tám á eftir.

Ekki vissi ég þá að parísarleikurinn
er iðkaður um víða veröld
og gengur undir ýmsum nöfnum.
Víða í Evrópu ber leikurinn með sér trúarlegt táknmál.
Í Danmörku og Noregi er talað um at hoppe paradis
og frá Danmörku barst leikurinn til Íslands.
Til eru heimildir í orðasöfnum um
að leikurinn hafi fyrst verið kallaður paradís hér á landi
og síðar styttur í parís.
Í Þýskalandi leika krakkar sér í Himmel und Hölle
eða himni og helvíti.
Og víða í rómönskum löndum er talað um leikinn sem la peregrina
eða litla pílagríminn.

Á páskadegi gleðjumst við yfir sigri lífs yfir dauða
og fögnum því að enn á ný hefur vonin sigrað óttann og dauðann.
Og þá leitar eitthvað svo undarlega á mig
þessi minning af parísarleikjum frá æskuárunum,
hendur sem grafa parís í fjörusand,
hlátrasköll og gleði sem óma í höfðinu,
steinn sem fer í vitlausan reit,
vonbrigðin að stíga á strik,
að skrika fótur, að detta á rassinn,
að spila stundum hættulegan parís með hnífum.

Og ég velti því fyrir mér hvort parísinn sé ekki gott tákn
fyrir göngu lífsins með öllum sínum bakföllum og sigrum,
sínum skörpu andstæðum á góðum dögum og vondum,
á myrkri vonbrigða og kvíða
og síðan borginni góðu sem bíður við enda göngunnar.
Hún er Paradísin,
himininn,
upprisan,
lífið sjálft
sem gefur okkur von og kjark
og gerir okkur kleift að halda leiknum áfram,
henda steininum aftur,
hoppa í einn gluggann enn,
þótt við séum hvorki fótviss eða með gott jafnvægi
litlir pílagrímar í parís.

II.

Ljúkið upp fyrir mér hliðum réttlætisins
að ég megi ganga inn um þau og lofa Drottin.

Lexía heilags páskadags er lofgjörðarsálmur frá fornri tíð.
Í upphafi þakkar skáldið Guði fyrir gæsku í sinn garð.
Það lýsir þungri reynslu sem það hefur orðið fyrir:

Í þrengingunni ákallaði ég nafn Drottins…
framandi þjóðir umkringdu mig….
þeir umkringdu mig eins og býflungasveimur,
fuðruðu upp eins og eldur í þyrnum…
mér var hrint og var nærri fallinu,

segir skáldið.

Og svo gengur það af stað inn í musterið í helgigöngu með öðru fólki.
Fagnaðar- og sigurhrópin óma
og skáldið upplifir gleði og létti,
meðan það lætur berast með straumnum inn í hið heilaga rými.
Guð hefur bænheyrt skáldið,
hjálpað því í þungri raun.
Og það syngur við raust:

Ég mun eigi deyja heldur lifa
og kunngjöra dáðir Drottins.

Kannski hefur Jesús rifjað upp þetta forna bænamál
þegar hann gekk í fyrsta sinn inn í musterið tólf ára að aldri.
Kannski komu þessi orð í huga hans
þegar hann gekk í musterið fáum dögum fyrir dauða sinn,
þegar allt var orðið svo breytt
og hann átti þungan tíma og sársauka í vændum.
Kannski hugguðu þau hann á dauðastundinni.
Kannski vonaðist hann til þess að verða hyrningarsteinninn
sem smiðirnir höfðu hafnað,
eins og sálmurinn segir.

Á páskadaginn verður þessi hornsteinn kristninnar til.
Steinninn sem loka átti inni dauðann og ofbeldið
sem Jesús hafði verið látinn þola
verður tákn um eitthvað annað og betra
en ósigur og myrkur.
Þess vegna eru orð sálmaskáldsins túlkuð upp á nýtt
í ljósi dauða og upprisu Jesú Krists.
Hún hefur sérstaka merkingu fyrir okkur sem komum saman
til að fagna því að steininum hefur verið velt frá.
Og það er ástæða til að fagna,
fagna því að við getum sett steininn í vasann,
andað léttar í borginni góðu,
þar sem allir eru öruggir,
þar sem enginn stígur á strik
þaðan sem heimferðin er auðveld og stökkin létt.

Það er erfitt að trúa því stundum
að það sé til nein borg, nein paradís
neinn hringur við enda paríssins.
Þegar við berum heiminn á herðum okkar
og sjáum ekki út úr kvíða, angist og veikindum,
þegar okkur finnst Guð hafa yfirgefið okkur
eins og Kristur sagði á krossinum
þegar veröldin er eins og allt sé á ská,
þar sem steinum hefur verið skipt út fyrir hnífa
við getum ekki neitt rétt og rekum okkur sífellt á nýjar og nýjar hindranir
er ekkert auðvelt að trúa því að við séum komin í örugga höfn.
Mörgum kann að líða eins og þeir séu fastir í endalausum parís,
þar sem sífellt þarf að kasta steininum lengra
og taka lengra stökk inn í næsta ferhyrnda glugga.

Þannig segir guðspjallið líka að konunum hafi liðið.
Þær stóðu í gröfinni og skelfdust.
Í elstu útgáfu sögunnar segir að þær hafi farið heim
og ekki sagt nokkrum manni frá
því sem fyrir þær hafði komið.
Nýtt steinkast, nýtt stökk út í óvissuna.
Og stökkið það verður alltaf örvæntingarfyllra og ómarkvissara,
dæmt til að mistakast.

Eða hvað?
Hvað merkir það að Kristur sé upprisinn og hafi sigrað dauðann?
Hvað varðar þessi fullyrðing mig og þig?
Hvað þarf að gerast til þess að okkar steini verði velt frá
og áhyggjum og angist létti?
Hvað getur orðið til þess að páskar brjóti sér leið
inn í hjarta sem er fullt af angist og kvíða,
opni fyrir sólskin og villta gleði
í mínum parís og þínum, hér og nú?

III.
Þegar ég var barn og teiknaði parís í sandinn með leikfélögum mínum
hugsaði ég um parísinn eins og manneskju sem lá á jörðinni.
Fyrst teiknuðum við fótastokkinn, þrjá glugga, hvern upp af öðrum
og síðan tvo glugga hlið við hlið upp af þeim
sem voru hendurnar á kallinum eða kellingunni,
þá einn glugga fyrir hálsinn og loks risastóran hring fyrir hausinn.

Hringur er tákn eilífðarinnar að kristnum skilningi,
ferhyrningur er tákn mennskunnar,
lífi á jörðu sem að fornu var talið samansett af eldi, lofti, vatni og jörð.

Það eru til kenningar um það
að parísarleikirnir í Evrópu hafi orðið til
sem eftirmyndir stóru miðaldasteinkirknanna,
basilíkanna sem byggðar voru í krossformi.
Krossforminu, basilíkunni og mannsforminu svipar saman
og í fyrra Korintubréfi talar Páll einmitt um kirkjuna sem líkama Krists
sem hefur Krist að höfuði.
Fótastokkur paríssins samsvarar fremri hluta kirkjuskipsins,
svo koma útskotin tvö,
og loks er gengið upp að altarinu, örugga staðnum,
þaðan sem fólkið þáði boðskapinn um öryggi, ljós, gleði
og sigur yfir dauða,
sem það tók með sér út í lífið aftur.
Við kirkjudyrnar, í myrkrinu í vestri
var skírnarfonturinn sem vísaði mönnum leið,
og síðan var gengið á móti austrinu,
til upprisusólarinnar sem braust fram fyrir ofan altarið.

Ljúkið upp fyrir mér hliðum réttlætisins
að ég megi ganga inn um þau og lofa Drottin.

Sumir hafa látið sér detta í hug
að börn hafi fundið teikningar byggingarmeistaranna
og séð úr þeim líkama og skemmtilegan leik,
teiknað basilíkurnar á jörðina og búið til sína eigin leiki,
eigin pílagrímagöngur,
þar sem myndmáli líkama og kirkju, sigurs og ósigurs
lífs, erfiðleika, helgigöngu og upprisu
eru gerð skil með einfaldri teikningu og einum steini.

Þegar ég var barn
þurfti sú eða sá sem vildi verða góð/ur í parís
helst að eiga nógu góðan stein
sem hægt var að miða vel með í kassana.
Sléttu steinarnir í fjörunni voru bestu parísarsteinarnir,
þungir og sléttir og féllu til jarðar með dynki
einmitt þangað sem maður vildi að þeir færu.
Fyrst kastaði maður í fyrsta hólfið og stökk þangað,
sótti steinninn og stökk í næsta glugga
allt þar til maður var kominn í hausinn.
Svo varð að halda vel jafnvægi en það gekk ekki alltaf vel,
því stundum var stigið á strik
og stundum datt maður aftur fyrir sig og þurfti að byrja aftur.

Ég man alltaf hvað það var gott
þegar ég var búin að stökkva langa leið
og komin alla leið í borgina stóru við enda paríssins.
Þar var nóg pláss til að snúa sér við og engin hætta á að stíga á strik.
Þaðan var heimleiðin aftur til baka stutt og auðveld.
Eftir öll þessi ár, kallar stóri teiknaði hringurinn í barnaleiknum
fram hjá mér öryggi, hreykni og gleði,
eins konar páskatilfinningu minninganna.

Hoppið okkar, tilvist okkar
tengir okkur saman sem líkamlegar og andlegar verur,
sem tökum út andlegan sársauka og gleði á líkama okkar
og upplifir líkamann á andlegan hátt.
Við getum rifjað upp þessar góðu gömlu minningar
og séð í þeim parísinn okkar, lífsparís, sem leiðir okkur til paradísar
eftir hopp og stökk og ótal stig á strik.
Í þeim parís erum við ekki í keppni við neinn.
Steinaköst okkar eiga eftir að geiga stundum,
við eigum eftir að stíga á strikin, detta aftur fyrir okkur og reka olnbogana í.

En það sem máli skiptir, er að Kristur er upprisinn
að líkaminn er lifandi og höfuðið er Kristur.
Og þess vegna gerir ekkert til
þótt við séum lengi að ganga inn eftir þessu gólfi
tökum mörg hopp út í loftið og þurfum að byrja aftur stundum.
Páskarnir eru fyrir okkur öll, paradísin og parísinn.
Lífið okkar er pílagrímsganga með mörgum ljúflingsleiðum
og öðrum þyngri allt í áttina til páskanna,
til upprisunnar og gleðinnar
sem gefur okkur kraft til að horfast í augu við dauðann
og annað sem þyngir líf okkar,
og hoppa út í annan dag af okkar hversdagslega lífi.
Gleðilega páska!

Ég finn yl af páskasól í lofti.
heyri skvaldrið í krökkunum fyrir aftan mig
heyri ölduna gjáfra við fjöruborðið.
Bráðum nær hún alla leið að parísnum
og þurrkar hann út
en það er allt í lagi
við búum bara til nýjan parís seinna.
Það er þari á ströndinni
og salt í loftinu.
Ég kasta steininum hátt og nákvæmt
og svo stekk ég
beint
inn
í
Paradís.

Dýrð sé Guði, föður og syni og heilögum anda, svo sem var í upphafi, er og verður um aldir alda. Amen.

42 metrar til Sahel

Prédikun í Guðríðarkirkju á páskadaginn 2012

Náð sé með yður og friður frá Guði föður vorum og Drottni Jesú Kristi. Amen.

I.

Sahel. Landssvæðið sunnan Saharaeyðimerkurinnar teygir sig eins og þunnur borði yfir meginland Afríku, allt frá Atlantshafi til Rauðahafs. Það er nefnt einu nafni Sahel, sem þýðir strönd á arabísku, jaðar eyðimerkurinnar. Við Sahelsvæðið hafa risið stórveldi sem áður réðu verslun og ferðum um eyðimörkina í norðri. Nú orðið er nafnið helst tengt löndum Vestur-Afríku sunnan Sahara. Þar varð mikill uppskerubrestur fyrir tveimur árum og ástandið er engu betra nú. Á Sahelsvæðinu eru viðkvæm svæði að þurrkast upp og jaðar eyðimerkurinnar færist til.

Barnahjálp Sameinuðu þjóðanna hefur undanfarnar vikur og mánuði vakið athygli á ástandinu í Sahel og lagt áherslu á forvarnir. Samkvæmt upplýsingum barnahjálparinnar eru 15 milljónir manna í hættu í átta ríkjum, Máritaníu, Malí, Tsjad, Búrkína Fasó, Níger, Senegal, Nígeríu og Kamerún. Meira en ein milljón barna á Sahel geta þjáðst af alvarlegri vannæringu í ár ef ekkert verður að gert.  Það er um það bil einni milljón barna of mikið.

Neyðin er að taka völdin í Sahel. Þessi neyð er ekki neyð náttúruhamfaranna þar sem auga heimsins beinist að fólki við erfiðar aðstæður skamma stund. Neyðin í Sahel hefur ekki skollið á í kjölfar jarðskjálfta, eldgoss eða flóðbylgju, heldur leggst hún rólega yfir eins og skuggi, hægt og hljótt. Slíku svæði og slíkum þjáningum er auðvelt að gleyma.

II.

Þetta er dagurinn sem Drottinn gerði,
fögnum og verum glöð á honum.

Fögnum og verum glöð, segir lexían okkar í dag á sjálfan páskadaginn.  Kannski finnst ykkur undarlegt að ég nefni Sahel við ykkur í dag á höfuðhátíð kristninnar, degi gleði, birtu og hamingju, degi sem fagnar sigri lífs yfir dauða. En páskarnir halda saman skugga og birtu, gleði og sorg. Gleði páskanna brýst fram úr skuggahliðum og vonleysi hversdagsins og erfiðleikarnir í Sahel eru þar ekki undanskilin.

Við fögnum ekki og erum glöð vegna þess að allt er í lukkunnar velstandi, eða til þess að breiða yfir erfiðleika heimsins. Við fögnum á páskum vegna þess að við trúum því að Guð muni eiga einhver ráð við vanda okkar. Það hjálparráð fæddist í heiminn, dó á krossi og skildi eftir gröfina opna handa hinum sorgbitnu og örvæntingarfullu vinum sínum. Þess vegna er við hæfi að nefna Sahel á hæstum páskum og fela vanda Sahel sem er einnig vandi okkar góðum Guði. Og þess vegna getum við tekið undir gleðihróp Saltarans:

Þetta er dagurinn sem Drottinn gerði,
fögnum og verum glöð á honum.

Páskar eru minning um forna atburði og forna gleði, vandlega markaðir á dagatöl og gersamlega fyrirsjáanlegir að lokinni sjö vikna föstu. Og samt er eitthvað ófyrirsjáanlegt við páskana líka, eitthvað sem ekki er hægt að reikna út og skrúfa frá, eitthvað sem verður til í hvert skipti sem við göngum inn í gleði páskanna. Þannig er líka gleði, alvöru gleði. Hún á sér engin mörk og engin yfirráðasvæði heldur. Henni verður ekki svo auðveldlega haldið frá hinu harmræna og sorglega. Það er einmitt þar sem hún birtist, í svartnættinu, ógeðinu og veruleikanum sem gleymdist. Gleðin birtist á furðulegustu stöðum og aldrei sterkar en þar sem enginn á hennar von.

Sahel þarf þess með að umheimurinn taki eftir þörf hennar, vannæringu og brostnum vonum um uppskeru. Sahel þarf þess með að börn hennar séu ekki látin tærast upp af vannæringu.

Og svo er víðar um hinn byggða heim. Heimurinn og mannfólkið allt þarf á von, athygli og umhyggju að halda. Hann þarfnast þess með að við kennum til mennsku okkar og meðlíðunar með öðrum manneskjum og sættum okkur ekki við að þær gleymist eða standi utan við gleði okkar. Og þess vegna eiga páskar og Sahel saman, vegna þess að gleði og vonar er þörf í Sahel.

III.

Ég velti því fyrir mér hvernig þeim er innanbrjósts sem stendur frammi fyrir tómri gröf. Frásögnunum um þau sem komu að gröf Jesú Krists ber ekki saman í Biblíunni en þær eiga allar ákveðna þætti sammerkta. Öll þau sem urðu vitni að upprisu Drottins urðu undrandi og ringluð yfir því óvænta sem gerst hafði. Sum eru hrædd, önnur hissa eða skammast sín fyrir að hafa ekki reynst Jesú betri vinir. Öll standa þau ráðþrota gagnvart veruleik sem er stærri og dýpri en þeirra eigin útskýringar af orsökum og afleiðingum í heiminum. Þau standa frammi fyrir gleði sem er stærri en þeirra djúpu sorgir, frammi fyrir því sem þau skilja ekki og geta ekki reiknað út.

Kristnir ákalla Jesú Krist krossfestan og upprisinn. Og það er vegna þessa andrýmis hins krossfesta og upprisna sem við fögnum páskum með hinu forna hrópi, Kristur er upprisinn, Kristur er sannarlega upprisinn. Hann hefur afmáð dauðann!

Tóm gröf er það sama og opin gröf, gröf sem hefur verið merkt dauðanum og þar sem hinn dauði hefur gist, en er horfinn þaðan. En tóm gröf er líka merkt tóminu, hinu auða rúmi í hjarta okkar. Að horfa inn í tóma gröf getur þannig meint að horfa inn í tómið, leiðann, inn í allt sem rænir okkur merkingu og hlýju. Tómið læðist að okkur eins og uppskerubrestur á Sahelsvæðinu. Hægt og hljótt rænir tómið okkur gleðinni.

Og þess vegna eru páskarnir andstæða þessa hljóða og tóma niðurbrots þar sem eyðileggingin vinnur sitt stöðuga verk.

Páskarnir eru óvæntir og truflandi.
Páskarnir bresta á þegar minnst varir.
Páskarnir eru glaðir og bjartir og hlæja framan í heiminn.
Páskarnir eru ekki andstæða sorgarinnar, en þeir eru möguleg útkoma tómsins.
Þeir eru tóm gröf og gröf sem er meira en tóm.
Þeir tákna gröf sem er full af Jesú, náð og návist Guðs í heiminum.

IV.

Yfirlitssýning á verkum sjón og hreyfilistakonunnar Rúríar stendur núna yfir í listasafni Íslands. Beint á móti dyrum eins af sýningarsölunum hangir stórt verk fyrir miðju. Það heitir 42 metrar og er sett saman úr 42 metrum af gulum tommustokkum sem er raðað á víxl í stóran hring.

Tommustokkur getur táknað kerfin sem við notum til að mæla veröld okkar, skipta henni upp í skiljanlegar skipuheildir, forgangsraða og setja í flokka. Tommustokkur er fyrirtaks tákn línulegrar hugsunar, sem mælir frá einum metra til annars og síðan í fermetra og rúmmetra. Tommustokkarnir okkar og kerfin eru mikilvæg mælitæki til að meta skynjun okkar og reynslu. En þau mæla aldrei allt. Í verki sínu leikur Rúrí sér með þetta virðingarverða mælikerfi og leggur það fram á nýjan hátt og nýjan veg. Birtan skín í gegnum tommustokkinn, alla 42 metrana, hring eftir hring eftir hring. Og innan þessa hrings rúmast alheimurinn, allt og ekkert, loft og rúm og ljós.

Ég stóð lengi fyrir framan þetta verk fyrir nokkrum dögum. Og mér fannst ég standa frammi fyrir opinni gröf. Þar með er ég ekki að segja að verkinu sé endilega ætlað að túlka trúarlegan veruleika, en öll góð og djúp listaverk hafa möguleika því að dýpt þess sé túlkuð trúarlega. En ég sá í hringnum gröf, tóma gröf sem mig langaði að stíga inn í eins og konurnar gerðu á fyrsta kristna páskadaginn.  Um hið hringlaga op hinna 42 metra lék ekki skuggi og sorg, heldur villt gleði sem steig upp af tommustokkunum.

Gröfin var tóm, en hún var engu að síður full af ljósi og lífi. Tommustokkarnir skaga út frá veggnum, leggjast hver yfir annan og mynda ótal krossa. Ljósið skín í gegnum krossana. Ljósið skín í myrkrinu. 42 metrar af ljósi og gleði.

V.

Það er ekki langt á milli hinnar opnu grafar og alla leið til Sahel. Það eru ekki nema 42 metrar á milli Sahel og páskanna okkar.

42 metrar af því sem við getum mælt og reiknað af lífslíkum barnanna þar,
barna sem við getum bjargað, ef við bregðumst nógu snemma við,
42 metrar af lífi sem getur umbreyst ef við bara veitum því athygli og umhyggju.
Og Sahel er víða, Sahel er á hverjum þeim stað sem þarf á hjálp okkar að halda,
hvar sem myrkur dauðans, hungursins, óréttlætisins og vanlíðunarinnar grúfir yfir.

Í vinsælli bók og ennþá vinsælli bíómynd „The Hitchhiker´s Guide to the Galaxy“ var spurningunni um það hver væri hinsta spurningin um lífið, alheiminn og allt svarað með einni tölu. 42 er svarið við spurningunni. Og enginn veit hvað það þýðir. En við vitum hvar Sahel er. Og við vitum að vonin skiptir okkur öllu máli sem manneskjur. Án vonar og gleði erum við illa stödd. Inn í þennan veruleik talar táknmál páskanna.

Páskarnir blása hugrekki í brjóst vina sem ganga að gröf.
Páskarnir greina frá Guði sem opinberaðist í Jesú frá Nasaret.
Páskarnir segja frá frelsara sem þjáðist og dó á krossi eins og mennirnir.
Páskarnir gefa okkur Krist sem reis upp og gefur okkur líf, gleði og von þegar tómið og skugginn syrtir að.
Páskarnir birta okkur eilífa hljómkviðu lífsins sem heldur áfram þrátt fyrir allt.

Páskarnir gefa okkur kjark til að horfa inn í tómið og sjá þar rými sem er fullt af ljósi heimsins. Þetta ljós er okkur ætlað að bera áfram inn í líf allra þeirra sem sjá bara tóm og gröf í lífi sínu.

VI.

Barnahjálp Sameinuðu þjóðanna hefur sent út neyðarkall til heimsbyggðarinnar um að gleyma ekki Sahel einmitt nú. Neyðarkall er ekki sent út nema mikil þörf sé á. Hungursneyð er ekki skollin á í Sahel og það er sameiginlegt verkefni heimsins að sjá til þess að svo verði ekki.

Guð gefi okkur það verkefni á þessari páskatíð að hreinu vatni og lyfjum verði komið til barnanna á Sahel svæðinu, þau verði bólusett og fái mat.

Guð gefi það að við getum tekið fram tommustokka okkar mælanlega lífs og þanið þá út í mynstur gleði og friðar.

Guð gefi rúm í hjarta okkar fyrir páska, gleði og birtu.

Og kannski er svarið við öllum okkar spurningum um alheiminn og lífið þá einmitt 42.

42 metrar af sólarljósi sem skín í gegnum krossana á leið okkar og gefur okkur kjark til að horfast í augu við skuggahliðar heimsins.

Ein tóm gröf. Einn upprisinn Guð. Einir páskar af því að Kristur er upprisinn, hann er sannarlega upprisinn!

Þetta er dagurinn sem Drottinn gerði,
fögnum og verum glöð á honum.

Dýrð sé Guði, föður og syni og heilögum anda, svo sem var í upphafi, er og verður um aldir alda. Amen.

Takið postullegri blessun:  Náðin Drottins vors Jesú Krists, kærleiki Guðs og samfélag heilags anda sé og veri með yður öllum. Amen.