Efnisorð: upprisa

Hoppað í Paradís

Prédikun á páskadag í Guðríðarkirkju 20. apríl 2014

Ljúkið upp fyrir mér hliðum réttlætisins
að ég megi ganga inn um þau og lofa Drottin. Sl. 118

Náð sé með yður og friður frá Guði föður vorum og Drottni Jesú Kristi.

Steinn flýgur um loftið
og ég tek stökkið á eftir honum,
lendi naumlega inn í ferhyrningnum
og berst við að halda jafnvæginu.
Ég er með sand á hnjánum og strá í hárinu
því að það er vor á Seltjarnarnesi.
Ég er glöð því að ég gat stokkið alla þessa löngu leið
og hróðug yfir árangrinum.
Ég set steininn í vasann og brosi
því að nú er svo stutt eftir,
ég stekk inn í hringinn sem opnar sig móti mér
og mér léttir,
heimleiðin verður ljúf.

Einn af uppáhaldsleikjum mínum sem barn var að hoppa í parís.
Við krakkarnir teiknuðum parís á stéttina ef við áttum krítar
eða krotuð hann í mölina og sandinn í fjörunni með steini.
Það voru aðallega við stelpurnar sem fórum í parís,
stundum létu strákar til leiðast að spila með okkur,
en ég man ekki eftir því
að strákar hafi einir hoppað í parís í uppvexti mínum.
Þetta var stelpuleikur.
Einu sinni þegar ég var 7 eða 8 ára
komu frændur mínir af Austfjörðum í heimsókn
og ég bauð þeim í parís.
Strákarnir sættust á það, með því skilyrði
að leikinn væri hnífaparís með vasahnífunum þeirra.
Þetta er skuggalegasti parís sem ég hef spilað,
en hélt þó öllum tám á eftir.

Ekki vissi ég þá að parísarleikurinn
er iðkaður um víða veröld
og gengur undir ýmsum nöfnum.
Víða í Evrópu ber leikurinn með sér trúarlegt táknmál.
Í Danmörku og Noregi er talað um at hoppe paradis
og frá Danmörku barst leikurinn til Íslands.
Til eru heimildir í orðasöfnum um
að leikurinn hafi fyrst verið kallaður paradís hér á landi
og síðar styttur í parís.
Í Þýskalandi leika krakkar sér í Himmel und Hölle
eða himni og helvíti.
Og víða í rómönskum löndum er talað um leikinn sem la peregrina
eða litla pílagríminn.

Á páskadegi gleðjumst við yfir sigri lífs yfir dauða
og fögnum því að enn á ný hefur vonin sigrað óttann og dauðann.
Og þá leitar eitthvað svo undarlega á mig
þessi minning af parísarleikjum frá æskuárunum,
hendur sem grafa parís í fjörusand,
hlátrasköll og gleði sem óma í höfðinu,
steinn sem fer í vitlausan reit,
vonbrigðin að stíga á strik,
að skrika fótur, að detta á rassinn,
að spila stundum hættulegan parís með hnífum.

Og ég velti því fyrir mér hvort parísinn sé ekki gott tákn
fyrir göngu lífsins með öllum sínum bakföllum og sigrum,
sínum skörpu andstæðum á góðum dögum og vondum,
á myrkri vonbrigða og kvíða
og síðan borginni góðu sem bíður við enda göngunnar.
Hún er Paradísin,
himininn,
upprisan,
lífið sjálft
sem gefur okkur von og kjark
og gerir okkur kleift að halda leiknum áfram,
henda steininum aftur,
hoppa í einn gluggann enn,
þótt við séum hvorki fótviss eða með gott jafnvægi
litlir pílagrímar í parís.

II.

Ljúkið upp fyrir mér hliðum réttlætisins
að ég megi ganga inn um þau og lofa Drottin.

Lexía heilags páskadags er lofgjörðarsálmur frá fornri tíð.
Í upphafi þakkar skáldið Guði fyrir gæsku í sinn garð.
Það lýsir þungri reynslu sem það hefur orðið fyrir:

Í þrengingunni ákallaði ég nafn Drottins…
framandi þjóðir umkringdu mig….
þeir umkringdu mig eins og býflungasveimur,
fuðruðu upp eins og eldur í þyrnum…
mér var hrint og var nærri fallinu,

segir skáldið.

Og svo gengur það af stað inn í musterið í helgigöngu með öðru fólki.
Fagnaðar- og sigurhrópin óma
og skáldið upplifir gleði og létti,
meðan það lætur berast með straumnum inn í hið heilaga rými.
Guð hefur bænheyrt skáldið,
hjálpað því í þungri raun.
Og það syngur við raust:

Ég mun eigi deyja heldur lifa
og kunngjöra dáðir Drottins.

Kannski hefur Jesús rifjað upp þetta forna bænamál
þegar hann gekk í fyrsta sinn inn í musterið tólf ára að aldri.
Kannski komu þessi orð í huga hans
þegar hann gekk í musterið fáum dögum fyrir dauða sinn,
þegar allt var orðið svo breytt
og hann átti þungan tíma og sársauka í vændum.
Kannski hugguðu þau hann á dauðastundinni.
Kannski vonaðist hann til þess að verða hyrningarsteinninn
sem smiðirnir höfðu hafnað,
eins og sálmurinn segir.

Á páskadaginn verður þessi hornsteinn kristninnar til.
Steinninn sem loka átti inni dauðann og ofbeldið
sem Jesús hafði verið látinn þola
verður tákn um eitthvað annað og betra
en ósigur og myrkur.
Þess vegna eru orð sálmaskáldsins túlkuð upp á nýtt
í ljósi dauða og upprisu Jesú Krists.
Hún hefur sérstaka merkingu fyrir okkur sem komum saman
til að fagna því að steininum hefur verið velt frá.
Og það er ástæða til að fagna,
fagna því að við getum sett steininn í vasann,
andað léttar í borginni góðu,
þar sem allir eru öruggir,
þar sem enginn stígur á strik
þaðan sem heimferðin er auðveld og stökkin létt.

Það er erfitt að trúa því stundum
að það sé til nein borg, nein paradís
neinn hringur við enda paríssins.
Þegar við berum heiminn á herðum okkar
og sjáum ekki út úr kvíða, angist og veikindum,
þegar okkur finnst Guð hafa yfirgefið okkur
eins og Kristur sagði á krossinum
þegar veröldin er eins og allt sé á ská,
þar sem steinum hefur verið skipt út fyrir hnífa
við getum ekki neitt rétt og rekum okkur sífellt á nýjar og nýjar hindranir
er ekkert auðvelt að trúa því að við séum komin í örugga höfn.
Mörgum kann að líða eins og þeir séu fastir í endalausum parís,
þar sem sífellt þarf að kasta steininum lengra
og taka lengra stökk inn í næsta ferhyrnda glugga.

Þannig segir guðspjallið líka að konunum hafi liðið.
Þær stóðu í gröfinni og skelfdust.
Í elstu útgáfu sögunnar segir að þær hafi farið heim
og ekki sagt nokkrum manni frá
því sem fyrir þær hafði komið.
Nýtt steinkast, nýtt stökk út í óvissuna.
Og stökkið það verður alltaf örvæntingarfyllra og ómarkvissara,
dæmt til að mistakast.

Eða hvað?
Hvað merkir það að Kristur sé upprisinn og hafi sigrað dauðann?
Hvað varðar þessi fullyrðing mig og þig?
Hvað þarf að gerast til þess að okkar steini verði velt frá
og áhyggjum og angist létti?
Hvað getur orðið til þess að páskar brjóti sér leið
inn í hjarta sem er fullt af angist og kvíða,
opni fyrir sólskin og villta gleði
í mínum parís og þínum, hér og nú?

III.
Þegar ég var barn og teiknaði parís í sandinn með leikfélögum mínum
hugsaði ég um parísinn eins og manneskju sem lá á jörðinni.
Fyrst teiknuðum við fótastokkinn, þrjá glugga, hvern upp af öðrum
og síðan tvo glugga hlið við hlið upp af þeim
sem voru hendurnar á kallinum eða kellingunni,
þá einn glugga fyrir hálsinn og loks risastóran hring fyrir hausinn.

Hringur er tákn eilífðarinnar að kristnum skilningi,
ferhyrningur er tákn mennskunnar,
lífi á jörðu sem að fornu var talið samansett af eldi, lofti, vatni og jörð.

Það eru til kenningar um það
að parísarleikirnir í Evrópu hafi orðið til
sem eftirmyndir stóru miðaldasteinkirknanna,
basilíkanna sem byggðar voru í krossformi.
Krossforminu, basilíkunni og mannsforminu svipar saman
og í fyrra Korintubréfi talar Páll einmitt um kirkjuna sem líkama Krists
sem hefur Krist að höfuði.
Fótastokkur paríssins samsvarar fremri hluta kirkjuskipsins,
svo koma útskotin tvö,
og loks er gengið upp að altarinu, örugga staðnum,
þaðan sem fólkið þáði boðskapinn um öryggi, ljós, gleði
og sigur yfir dauða,
sem það tók með sér út í lífið aftur.
Við kirkjudyrnar, í myrkrinu í vestri
var skírnarfonturinn sem vísaði mönnum leið,
og síðan var gengið á móti austrinu,
til upprisusólarinnar sem braust fram fyrir ofan altarið.

Ljúkið upp fyrir mér hliðum réttlætisins
að ég megi ganga inn um þau og lofa Drottin.

Sumir hafa látið sér detta í hug
að börn hafi fundið teikningar byggingarmeistaranna
og séð úr þeim líkama og skemmtilegan leik,
teiknað basilíkurnar á jörðina og búið til sína eigin leiki,
eigin pílagrímagöngur,
þar sem myndmáli líkama og kirkju, sigurs og ósigurs
lífs, erfiðleika, helgigöngu og upprisu
eru gerð skil með einfaldri teikningu og einum steini.

Þegar ég var barn
þurfti sú eða sá sem vildi verða góð/ur í parís
helst að eiga nógu góðan stein
sem hægt var að miða vel með í kassana.
Sléttu steinarnir í fjörunni voru bestu parísarsteinarnir,
þungir og sléttir og féllu til jarðar með dynki
einmitt þangað sem maður vildi að þeir færu.
Fyrst kastaði maður í fyrsta hólfið og stökk þangað,
sótti steinninn og stökk í næsta glugga
allt þar til maður var kominn í hausinn.
Svo varð að halda vel jafnvægi en það gekk ekki alltaf vel,
því stundum var stigið á strik
og stundum datt maður aftur fyrir sig og þurfti að byrja aftur.

Ég man alltaf hvað það var gott
þegar ég var búin að stökkva langa leið
og komin alla leið í borgina stóru við enda paríssins.
Þar var nóg pláss til að snúa sér við og engin hætta á að stíga á strik.
Þaðan var heimleiðin aftur til baka stutt og auðveld.
Eftir öll þessi ár, kallar stóri teiknaði hringurinn í barnaleiknum
fram hjá mér öryggi, hreykni og gleði,
eins konar páskatilfinningu minninganna.

Hoppið okkar, tilvist okkar
tengir okkur saman sem líkamlegar og andlegar verur,
sem tökum út andlegan sársauka og gleði á líkama okkar
og upplifir líkamann á andlegan hátt.
Við getum rifjað upp þessar góðu gömlu minningar
og séð í þeim parísinn okkar, lífsparís, sem leiðir okkur til paradísar
eftir hopp og stökk og ótal stig á strik.
Í þeim parís erum við ekki í keppni við neinn.
Steinaköst okkar eiga eftir að geiga stundum,
við eigum eftir að stíga á strikin, detta aftur fyrir okkur og reka olnbogana í.

En það sem máli skiptir, er að Kristur er upprisinn
að líkaminn er lifandi og höfuðið er Kristur.
Og þess vegna gerir ekkert til
þótt við séum lengi að ganga inn eftir þessu gólfi
tökum mörg hopp út í loftið og þurfum að byrja aftur stundum.
Páskarnir eru fyrir okkur öll, paradísin og parísinn.
Lífið okkar er pílagrímsganga með mörgum ljúflingsleiðum
og öðrum þyngri allt í áttina til páskanna,
til upprisunnar og gleðinnar
sem gefur okkur kraft til að horfast í augu við dauðann
og annað sem þyngir líf okkar,
og hoppa út í annan dag af okkar hversdagslega lífi.
Gleðilega páska!

Ég finn yl af páskasól í lofti.
heyri skvaldrið í krökkunum fyrir aftan mig
heyri ölduna gjáfra við fjöruborðið.
Bráðum nær hún alla leið að parísnum
og þurrkar hann út
en það er allt í lagi
við búum bara til nýjan parís seinna.
Það er þari á ströndinni
og salt í loftinu.
Ég kasta steininum hátt og nákvæmt
og svo stekk ég
beint
inn
í
Paradís.

Dýrð sé Guði, föður og syni og heilögum anda, svo sem var í upphafi, er og verður um aldir alda. Amen.

Dagbók frá Nain

Þessi prédikun var flutt sunnudaginn 23. september í Guðríðarkirkju. Hægt er að hlusta á messuna á vef RÚV, sjá hér.

Náð sé með yður og friður frá Guði föður vorum og Drottni Jesú Kristi.

Ég les fyrir ykkur úr dagbók óþekkta Íslendingsins sem bæði er ekki til
og gæti þó alveg eins verið til.

Þar segir:
“Undur og stórmerki.
Ég er við það að hætta að gráta.
Ég er búin að fara fimm sinnum fram
og hef notað upp eina og hálfa rúllu af pappír.
En það er loksins að létta yfir mér.
Sólin er komin upp og breiðir geisla sína yfir sjúkrastofuna.
Hún fikrar sig fyrst yfir vegginn.
Fyrr en varir er sjúkrarúmið baðað ljósi.
Ég horfi á sólina leika við vanga sjúklingsins í forundran.
Mér finnst þetta vera tákn, en ég veit ekki um hvað,
veit það eitt að þetta er gott tákn.

Tíminn líður hægt hér í sjúkrastofunni
Ég hef sökkt mér niður í bók sem ég opna sjaldan
en hefur fylgt mér eiginlega allt mitt líf.
Og þegar óróleikinn grípur mig.
dreg ég upp þessa bók sem ég þekki svo lítið
en segir sögur svo margra.
Biblían, það er heilög ritning stendur á fyrstu blaðsíðunni.
Mér finnst að sumar sögurnar séu um mig.
Þessi saga gerir mér gott.
Það er henni að þakka að ég hef lokið við að gráta í bili.

Sagan sem ég velti fyrir mér núna,
þegar ég sit við rúm sonar míns og fletti fornri bók
er um ekkjuna í Nain.
Ég tel línurnar á sögunni sem ég var að lesa.
Ein….tvær…bíðum við…tólf línur milli lífs og dauða.
Það er allt og sumt í sögu þar sem fáir mæla orð frá vörum.
En þó gerist svo margt í þessari sögu
um ekkju og einkason, samúð, huggun og upprisu.

Ekkjan í Nain er dálítið eins og ég.
Munur okkar er sá að hún átti einu sinni mann,
en ég hef aldrei átt mér maka.
Ég hef aðeins átt þennan eina strák um ævina
og mitt líf hefur að mestu snúist um hann,
að ala hann upp, að vinna mikið,
að hafa nóg til að framfæra okkur báðum,
að passa að hann væri sæmilega klæddur
fengi nóg að borða og væri ekki strítt.
Það hefur lífið hjá ekkjunni í Nain örugglega snúist um líka.
Ég sé hana fyrir sér með sitt bogna bak
af vinnu, erfiði og fjárhagsáhyggjum
konu með ákveðið takmark
sem hún leggur allt í sölurnar fyrir
allt til þess að hennar eini sonur
gæti eignast gott líf.

Ég sit við rúm sonar míns.
Stundum sit ég alveg kyrr og hreyfi mig ekki,
þannig að hjúkrunarfólkið tekur ekki eftir mér.
Það gengur um stofuna,
dregur hljóðlega frá gluggatjöldin
og hrekkur í kút þegar ég hreyfi höfuðið.
Það er eins og ég sé með stjarfa
og ég get setið svona tímunum saman.
En nú er eitthvað að þiðna inni í mér
vegna þess að sagan og sólarljósið gerir mér gott.

Sonur minn liggur alveg kyrr
og yfir honum er þessi heiðríkja sem einkennir sofandi fólk.
Ég hef ekki séð hann svona friðsælan síðan hann var lítill drengur.
Ég sat lengi og horfði á hann í nótt.
Andardráttur hans var hraður.

Þessi kona sem Biblían segir frá, ekkjan í Nain…
hún á ekkert nafn.
Hún segir ekki eitt einasta orð í sögunni.
Og samt er hún mín kona,
sú sem ég samsama mig meðí lestrinum.
Hún grætur bara
og ég heyri í ekkasogum hennar mín eigin hljóð,
minn eigin harm,
skort minn og allsleysi
sem ég get svo sjaldan komið í orð
eða stunið upp við neinn.
Það er eitthvað í þessum gráti
sem kallast á við minn eigin grát
og mín eigin tár.

Stundum finnst mér ég ekki eiga neitt nafn heldur
frekar en þessi kona,
vera bara aðstandandi og kennitala og gsm númer og númer á blaði.
Ekkjan á engan son og mér finnst þegar ég horfi á drenginn minn
að það sé á mörkunum að ég eigi dreng heldur.
Við syrgjum fortíðina,
ég og ekkjan frá Nain
Við fyllumst óöryggi í nútíðinni
og við hræðumst það
sem framtíðin ber í skauti sínu.

Á mig skín sól.
Þessi sól verður daufari í vetur.
En hún hverfur mér aldrei.
Og í dag fyllir hún mig villtri gleði
þegar hún breiðir sig yfir andlit sonar míns.
Þessi gleði gerir mig hissa.
Hún fyllir mig von
einmitt þegar ég hélt að ég taldi mig uppiskroppa
með allt sem tengist vonum, kjark og kærleika.

Ég velti því fyrir mér hver sonur konunnar var
og hvers konar lífi hann lifði.
Kannski hefur hann verið augasteinn móður sínnar
og huggun hennar í einsemd og fátækt.
Kannski hefur hann borið hana á höndum sér
verið bjartsýnn og kátur, vinsæll og vel metinn.
Kannski voru horfur á því að hún gæti átt góða elli
í skjóli sonar síns.
Það var að minnsta kosti mikill fjöldi sem fylgdi honum til grafarinnar.
Kannski varð hann veikur.
Kannski varð hann fyrir slysi.

Svo getur verið líka að konan við kistuna sé að syrgja meira
en dauða drengsins síns.
Hún gæti horft til tapaðrar æsku, glataðra ára
vímu, rifrilda og barsmíða.
Ekki væru tár hennar færri ef svo hefði verið.

Ég horfi niður á þig sonur minn
þar sem þú liggur í rúminu þínu
og strýk yfir ör þín og sár.

Meðan ég hlusta á þig anda
þá les ég kaflann um það þegar Drottinn sá konuna.
Guðspjallið segir að Jesús hafi kennt í brjósti um hana.

Er það ekki merkilegt
að í öllum sögunum
þar sem Jesús reisir einhvern upp frá dauðum,
þá koma konur og menn jafnt við sögu?
Hann reisir einkadóttur Jaírusar barnunga,
hann reisir vin sinn Lasarus aftur til lífsins
eftir að hafa talað við hina grátandi systur Mörtu.
Og nú stendur hann hér í borginni Nain með miklum mannfjölda
í miðri jarðarför
og horfist í augu við einstætt foreldri
sem á ekki neitt.

Jesús sá konuna.
Hann horfði ekki bara í gegnum hana eða glápti á hana.
Hann leit heldur ekki undan.
Frelsarinn frá Nasaret virðist hafa haft þann einstæða eiginleika
að geta greint einstaklinga í mannhafinu
og borið sig eftir þörfum þeirra.
Hann sér ekki aðeins hrúgu af fólki,
heldur Siggur og Gunnur og Guðmunda og Jóna
sem öll eiga sögur
gleðisögur
sorgarsögur
hversdagssögur og sparisögur.

Jesús frá Nasaret horfði í augu konunnar frá Nain
og í því augnadjúpi komst á einhvers konar tenging
skilningur og samstaða.
Jesús sá sorg konunnar og hann fann til með henni.
Hann gekk að.
Hann bað hana að gráta ekki.

Sagan segir að hann hafi snert líkbörurnar.
Ég las það á netinu að sá sem snerti líkbörur, dána manneskju
eða kistu á dögum Jesú
braut bann lögmálsins um að hina dauðu mætti ekki snerta
og að viðkomandi yrði þar með óhreinn í sjö daga.
Jesú virðist vera alveg sama þótt hann yrði óhreinn.
Svo býður hann unga manninum að standa upp.
Ungi maðurinn fór að tala og Jesús gaf hann móður sinni.
Og fólkið hrópaði „Guð hefur vitjað lýðs síns!“

Ég horfi á brjóst þitt sonur minn
Þar sem það bærist undir sænginni.
Og ég ímynda mér
að Jesús frá Nasaret gangi inn á þessa sjúkrastofu,
geri hana að borginni Nain,
horfi í augun á mér,
segi mér að hætta að gráta,
snerti rúmið þitt,
og segi þér að rísa upp.

Ég hugsa um það sem þú myndir segja
og hvað ég myndi segja.
Mér finnst eins og það sé svo ótal langt síðan
að við horfðumst síðast í augu
og töluðum saman.
Ég veit hvað þyrfti að gerast til þess að þú værir gefinn mér aftur.
Ég trúi því að þú hafir ennþá möguleika á bata.
Ég vona að þú eigir eftir að rísa upp og mæla
lifa góðu lífi
og verða mér gefinn aftur.
En ég veit líka að þó að þú gerir það ekki
þá ertu ekki Guði gleymdur,
því að Guð sér
finnur til
gengur að,
mælir: „Grát þú eigi“
og reisir upp hin stjörvu og dauðu.

Þess vegna eru augun á mér ekki lengur þrútin.

Fyrir ótal mörgum árum fór ég með þig í kirkju
Og við sungum um elsku Jesú sem er svo dásamleg.
Við teygðum hendurnar og sungum:
Svo há, ég kemst ekki yfir hana,
Svo djúp og svo víð.
Og þú hlóst og skríktir.
Við fórum ekkert oft, en það var gaman og þessi minning lifir hjá mér.
Minningin af því þegar þú varst glaður
og þegar þú varst áhyggjulaust barn.

Ég hef líka sungið sálminn um blómið
og ég veit að minn ljúfur lifir,
lausnarinn himnum á.
Ljúfur ert þú, ljúfurinn minn
sem ég vaggaði forðum við brjóst mér.
Og ljúfurinn er líka Jesús sem elskar okkur bæði
sem vaggar mér í örvæntingu minni
og lætur mig halda í vonina
um að að ég eigi framtíð
og að þín framtíð sé falin Guði
hvort sem þú lifir eða deyrð
og hvort sem líf þitt verður þyrnum stráð
eða auðvelt og hamingjuríkt.

Svo há, ég kemst ekki yfir hana
Svo djúp, ég kemst ekki undir hana
Svo víð, ég kemst ekki út úr henni
Elska svo dásamleg.

Minn Guð vinnur í ósköp venjulegum aðstæðum.
Minn Guð átti einkason
og hefur upplifað dauða hans og upprisu.
Minn Guð er sterkari en dauðinn.
Og hann birtist mér sem norðlæg sól á hausti
þegar ég þarf mest á því að halda
og hef grátið ofan í eina og hálfa klósettrúllu.

Ég sé Guð minn hér á þessari sjúkrastofu
þegar sjúkraliðarnir baða son minn
og fara um hann mjúkum höndum.
Þegar ræstitæknirinn þvær gólfið hans
og strýkur af borðinu hans og rúminu.
Þegar læknarnir skoða hann
og hjúkrunarfræðingarnir skipta um lyfin sem renna um æðar hans.
Þegar sjúkrahúspresturinn og djákninn koma og heilsa upp á mig.
Þau snerta öll börurnar sem sonur minn liggur á.
Þau sjá mig og þau sjá hann.
Þau horfa í augun á okkur.
Þau kasta á mig og einkason minn kveðju.
Þau ganga að og það gerir líka ótal margt annað gott fólk.

Ég sé Guð í sólinni sem skín úti fyrir
og varpar geislum sínum yfir þessa sjúkrastofu
þar sem ég hef átt svo erfiðar stundir
þar sem ég hef grátið mikið
Og átt svo fá orð til að lýsa því sem fyrir hefur komið.

Ég loka bókinni.
„Guð hefur vitjað lýðs síns“ og sú elska er dásamleg.“

Þannig lýkur dagbókarbroti hins óþekkta Íslendings.

Dýrð sé Guði, föður og syni og heilögum anda, svo sem var í upphafi, er og verður um aldir alda. Amen.

Takið postullegri blessun: Sjálfur friðarins Guð helgi yður algjörlega og andi yðar, sál og líkami varðveitist alheil og vammlaus við komu Drottins vors Jesú Krists. Amen.

Myndin er eftir Jean Tissot.

42 metrar til Sahel

Prédikun í Guðríðarkirkju á páskadaginn 2012

Náð sé með yður og friður frá Guði föður vorum og Drottni Jesú Kristi. Amen.

I.

Sahel. Landssvæðið sunnan Saharaeyðimerkurinnar teygir sig eins og þunnur borði yfir meginland Afríku, allt frá Atlantshafi til Rauðahafs. Það er nefnt einu nafni Sahel, sem þýðir strönd á arabísku, jaðar eyðimerkurinnar. Við Sahelsvæðið hafa risið stórveldi sem áður réðu verslun og ferðum um eyðimörkina í norðri. Nú orðið er nafnið helst tengt löndum Vestur-Afríku sunnan Sahara. Þar varð mikill uppskerubrestur fyrir tveimur árum og ástandið er engu betra nú. Á Sahelsvæðinu eru viðkvæm svæði að þurrkast upp og jaðar eyðimerkurinnar færist til.

Barnahjálp Sameinuðu þjóðanna hefur undanfarnar vikur og mánuði vakið athygli á ástandinu í Sahel og lagt áherslu á forvarnir. Samkvæmt upplýsingum barnahjálparinnar eru 15 milljónir manna í hættu í átta ríkjum, Máritaníu, Malí, Tsjad, Búrkína Fasó, Níger, Senegal, Nígeríu og Kamerún. Meira en ein milljón barna á Sahel geta þjáðst af alvarlegri vannæringu í ár ef ekkert verður að gert.  Það er um það bil einni milljón barna of mikið.

Neyðin er að taka völdin í Sahel. Þessi neyð er ekki neyð náttúruhamfaranna þar sem auga heimsins beinist að fólki við erfiðar aðstæður skamma stund. Neyðin í Sahel hefur ekki skollið á í kjölfar jarðskjálfta, eldgoss eða flóðbylgju, heldur leggst hún rólega yfir eins og skuggi, hægt og hljótt. Slíku svæði og slíkum þjáningum er auðvelt að gleyma.

II.

Þetta er dagurinn sem Drottinn gerði,
fögnum og verum glöð á honum.

Fögnum og verum glöð, segir lexían okkar í dag á sjálfan páskadaginn.  Kannski finnst ykkur undarlegt að ég nefni Sahel við ykkur í dag á höfuðhátíð kristninnar, degi gleði, birtu og hamingju, degi sem fagnar sigri lífs yfir dauða. En páskarnir halda saman skugga og birtu, gleði og sorg. Gleði páskanna brýst fram úr skuggahliðum og vonleysi hversdagsins og erfiðleikarnir í Sahel eru þar ekki undanskilin.

Við fögnum ekki og erum glöð vegna þess að allt er í lukkunnar velstandi, eða til þess að breiða yfir erfiðleika heimsins. Við fögnum á páskum vegna þess að við trúum því að Guð muni eiga einhver ráð við vanda okkar. Það hjálparráð fæddist í heiminn, dó á krossi og skildi eftir gröfina opna handa hinum sorgbitnu og örvæntingarfullu vinum sínum. Þess vegna er við hæfi að nefna Sahel á hæstum páskum og fela vanda Sahel sem er einnig vandi okkar góðum Guði. Og þess vegna getum við tekið undir gleðihróp Saltarans:

Þetta er dagurinn sem Drottinn gerði,
fögnum og verum glöð á honum.

Páskar eru minning um forna atburði og forna gleði, vandlega markaðir á dagatöl og gersamlega fyrirsjáanlegir að lokinni sjö vikna föstu. Og samt er eitthvað ófyrirsjáanlegt við páskana líka, eitthvað sem ekki er hægt að reikna út og skrúfa frá, eitthvað sem verður til í hvert skipti sem við göngum inn í gleði páskanna. Þannig er líka gleði, alvöru gleði. Hún á sér engin mörk og engin yfirráðasvæði heldur. Henni verður ekki svo auðveldlega haldið frá hinu harmræna og sorglega. Það er einmitt þar sem hún birtist, í svartnættinu, ógeðinu og veruleikanum sem gleymdist. Gleðin birtist á furðulegustu stöðum og aldrei sterkar en þar sem enginn á hennar von.

Sahel þarf þess með að umheimurinn taki eftir þörf hennar, vannæringu og brostnum vonum um uppskeru. Sahel þarf þess með að börn hennar séu ekki látin tærast upp af vannæringu.

Og svo er víðar um hinn byggða heim. Heimurinn og mannfólkið allt þarf á von, athygli og umhyggju að halda. Hann þarfnast þess með að við kennum til mennsku okkar og meðlíðunar með öðrum manneskjum og sættum okkur ekki við að þær gleymist eða standi utan við gleði okkar. Og þess vegna eiga páskar og Sahel saman, vegna þess að gleði og vonar er þörf í Sahel.

III.

Ég velti því fyrir mér hvernig þeim er innanbrjósts sem stendur frammi fyrir tómri gröf. Frásögnunum um þau sem komu að gröf Jesú Krists ber ekki saman í Biblíunni en þær eiga allar ákveðna þætti sammerkta. Öll þau sem urðu vitni að upprisu Drottins urðu undrandi og ringluð yfir því óvænta sem gerst hafði. Sum eru hrædd, önnur hissa eða skammast sín fyrir að hafa ekki reynst Jesú betri vinir. Öll standa þau ráðþrota gagnvart veruleik sem er stærri og dýpri en þeirra eigin útskýringar af orsökum og afleiðingum í heiminum. Þau standa frammi fyrir gleði sem er stærri en þeirra djúpu sorgir, frammi fyrir því sem þau skilja ekki og geta ekki reiknað út.

Kristnir ákalla Jesú Krist krossfestan og upprisinn. Og það er vegna þessa andrýmis hins krossfesta og upprisna sem við fögnum páskum með hinu forna hrópi, Kristur er upprisinn, Kristur er sannarlega upprisinn. Hann hefur afmáð dauðann!

Tóm gröf er það sama og opin gröf, gröf sem hefur verið merkt dauðanum og þar sem hinn dauði hefur gist, en er horfinn þaðan. En tóm gröf er líka merkt tóminu, hinu auða rúmi í hjarta okkar. Að horfa inn í tóma gröf getur þannig meint að horfa inn í tómið, leiðann, inn í allt sem rænir okkur merkingu og hlýju. Tómið læðist að okkur eins og uppskerubrestur á Sahelsvæðinu. Hægt og hljótt rænir tómið okkur gleðinni.

Og þess vegna eru páskarnir andstæða þessa hljóða og tóma niðurbrots þar sem eyðileggingin vinnur sitt stöðuga verk.

Páskarnir eru óvæntir og truflandi.
Páskarnir bresta á þegar minnst varir.
Páskarnir eru glaðir og bjartir og hlæja framan í heiminn.
Páskarnir eru ekki andstæða sorgarinnar, en þeir eru möguleg útkoma tómsins.
Þeir eru tóm gröf og gröf sem er meira en tóm.
Þeir tákna gröf sem er full af Jesú, náð og návist Guðs í heiminum.

IV.

Yfirlitssýning á verkum sjón og hreyfilistakonunnar Rúríar stendur núna yfir í listasafni Íslands. Beint á móti dyrum eins af sýningarsölunum hangir stórt verk fyrir miðju. Það heitir 42 metrar og er sett saman úr 42 metrum af gulum tommustokkum sem er raðað á víxl í stóran hring.

Tommustokkur getur táknað kerfin sem við notum til að mæla veröld okkar, skipta henni upp í skiljanlegar skipuheildir, forgangsraða og setja í flokka. Tommustokkur er fyrirtaks tákn línulegrar hugsunar, sem mælir frá einum metra til annars og síðan í fermetra og rúmmetra. Tommustokkarnir okkar og kerfin eru mikilvæg mælitæki til að meta skynjun okkar og reynslu. En þau mæla aldrei allt. Í verki sínu leikur Rúrí sér með þetta virðingarverða mælikerfi og leggur það fram á nýjan hátt og nýjan veg. Birtan skín í gegnum tommustokkinn, alla 42 metrana, hring eftir hring eftir hring. Og innan þessa hrings rúmast alheimurinn, allt og ekkert, loft og rúm og ljós.

Ég stóð lengi fyrir framan þetta verk fyrir nokkrum dögum. Og mér fannst ég standa frammi fyrir opinni gröf. Þar með er ég ekki að segja að verkinu sé endilega ætlað að túlka trúarlegan veruleika, en öll góð og djúp listaverk hafa möguleika því að dýpt þess sé túlkuð trúarlega. En ég sá í hringnum gröf, tóma gröf sem mig langaði að stíga inn í eins og konurnar gerðu á fyrsta kristna páskadaginn.  Um hið hringlaga op hinna 42 metra lék ekki skuggi og sorg, heldur villt gleði sem steig upp af tommustokkunum.

Gröfin var tóm, en hún var engu að síður full af ljósi og lífi. Tommustokkarnir skaga út frá veggnum, leggjast hver yfir annan og mynda ótal krossa. Ljósið skín í gegnum krossana. Ljósið skín í myrkrinu. 42 metrar af ljósi og gleði.

V.

Það er ekki langt á milli hinnar opnu grafar og alla leið til Sahel. Það eru ekki nema 42 metrar á milli Sahel og páskanna okkar.

42 metrar af því sem við getum mælt og reiknað af lífslíkum barnanna þar,
barna sem við getum bjargað, ef við bregðumst nógu snemma við,
42 metrar af lífi sem getur umbreyst ef við bara veitum því athygli og umhyggju.
Og Sahel er víða, Sahel er á hverjum þeim stað sem þarf á hjálp okkar að halda,
hvar sem myrkur dauðans, hungursins, óréttlætisins og vanlíðunarinnar grúfir yfir.

Í vinsælli bók og ennþá vinsælli bíómynd „The Hitchhiker´s Guide to the Galaxy“ var spurningunni um það hver væri hinsta spurningin um lífið, alheiminn og allt svarað með einni tölu. 42 er svarið við spurningunni. Og enginn veit hvað það þýðir. En við vitum hvar Sahel er. Og við vitum að vonin skiptir okkur öllu máli sem manneskjur. Án vonar og gleði erum við illa stödd. Inn í þennan veruleik talar táknmál páskanna.

Páskarnir blása hugrekki í brjóst vina sem ganga að gröf.
Páskarnir greina frá Guði sem opinberaðist í Jesú frá Nasaret.
Páskarnir segja frá frelsara sem þjáðist og dó á krossi eins og mennirnir.
Páskarnir gefa okkur Krist sem reis upp og gefur okkur líf, gleði og von þegar tómið og skugginn syrtir að.
Páskarnir birta okkur eilífa hljómkviðu lífsins sem heldur áfram þrátt fyrir allt.

Páskarnir gefa okkur kjark til að horfa inn í tómið og sjá þar rými sem er fullt af ljósi heimsins. Þetta ljós er okkur ætlað að bera áfram inn í líf allra þeirra sem sjá bara tóm og gröf í lífi sínu.

VI.

Barnahjálp Sameinuðu þjóðanna hefur sent út neyðarkall til heimsbyggðarinnar um að gleyma ekki Sahel einmitt nú. Neyðarkall er ekki sent út nema mikil þörf sé á. Hungursneyð er ekki skollin á í Sahel og það er sameiginlegt verkefni heimsins að sjá til þess að svo verði ekki.

Guð gefi okkur það verkefni á þessari páskatíð að hreinu vatni og lyfjum verði komið til barnanna á Sahel svæðinu, þau verði bólusett og fái mat.

Guð gefi það að við getum tekið fram tommustokka okkar mælanlega lífs og þanið þá út í mynstur gleði og friðar.

Guð gefi rúm í hjarta okkar fyrir páska, gleði og birtu.

Og kannski er svarið við öllum okkar spurningum um alheiminn og lífið þá einmitt 42.

42 metrar af sólarljósi sem skín í gegnum krossana á leið okkar og gefur okkur kjark til að horfast í augu við skuggahliðar heimsins.

Ein tóm gröf. Einn upprisinn Guð. Einir páskar af því að Kristur er upprisinn, hann er sannarlega upprisinn!

Þetta er dagurinn sem Drottinn gerði,
fögnum og verum glöð á honum.

Dýrð sé Guði, föður og syni og heilögum anda, svo sem var í upphafi, er og verður um aldir alda. Amen.

Takið postullegri blessun:  Náðin Drottins vors Jesú Krists, kærleiki Guðs og samfélag heilags anda sé og veri með yður öllum. Amen.