Efnisorð: mýta

Gillzenegger, Guðbergur og Gunnar á Hlíðarenda

Nauðgunarkærum á hendur Agli Einarssyni og unnustu hans hefur verið vísað frá. Sumir telja að Egill sé fórnarlamb pólitísks rétttrúnaðar, sem annars vegar einkennist af því að allir eigi að hafa sömu skoðanirnar og hins vegar af mikilli dómhörku götunnar.

Það sem gerir málið flóknara er að Egill Einarsson hefur komið sér upp umdeildri ímynd, Gillzenegger sem hefur verið markaðsvædd í stórum stíl sem fyrirmynd ungra manna í harðnaglafræðum. Egill Einarsson og ímynd hans eru tengdir órofa böndum í huga almennings og manninum og hliðarsjálfinu er einatt ruglað saman. DV birti til dæmis frétt á föstudaginn um að nauðgunarmál gegn Gillz hafi verið fellt niður. Þannig leggur DV sitt lóð á vogarskálarnar við að halda okkur á sviði mýtunnar, óranna um Gillzmanninn í stað þess að flytja fréttir af lögreglurannsókn af meintri nauðgun í raunheimi.

Á þjóðhátíðardaginn kvaddi Guðbergur Bergsson rithöfundur sér hljóðs og birtir mikla gagnrýni á dómstól götunnar. Guðbergur stekkur til varnar hinni uppdiktuðu persónu Gillzenegger, sem hefur að dómi Guðbergs orðið fyrir forlögum allra hetja og glæsimanna fyrri tíðar, öfund, aðkasti og hefnigirni. Guðbergur sparar ekki stóru orðin og orð eins og „pokaprestahræsni“, „nunnuvæðing“, „meyjarhaftavörn“, „galdrabrennur“ og „kaþólskur rannsóknarréttur“ fljúga hægri- vinstri.

Guðbergur virðist líta á málið gegn Agli Einarssyni sem eins konar táknsögu (allegóríu), um glæsimenni sem er komið á kné af lítilsigldum öfundarmönnum sínum. Sögupersónan Gillzenegger í meðförum Guðbergs Bergssonar er Bjössi á mjólkurbílnum. Hann er Mósart sem Salíeri hefur grafið undan. Hann er Fást. Hann er Óþelló sem Jagó bruggar banaráð. Hann er Kjartan Ólafsson, Grettir og Gunnar á Hlíðarenda. Hann er glæsimenni og alþýðumaður sem þjóðin hefur hafnað og krossfest af því að hún er lítilla sanda og sæva.

Íslendingar eru sögumenn og við erum fljót að túlka efnivið okkar eftir táknsögum sem móta líf okkar. Sumar þeirra eru dregnar úr goðafræðinni, aðrar frá Íslendingasögum, Biblíunni eða úr kennslubókum Jónasar frá Hriflu. Táknsögur eru mikilvægar, en þær eru líka varasamar. Táknsögur taka breytingum. Og það hollt að skoða þær táknsögur sem hafa áhrif á líf okkar, ráða gildismati okkar og fá blóð okkar til að ólga. Stundum er gott að afbyggja eigin táknsögur.

Gillz hefur ekki verið ákærður fyrir nauðgun. Gillz er ekki til, hann er ímynd, söluvara, samnefnari fyrir tiltekna tegund harðjaxlamenningar. Skapari hans Egill Einarsson var hins vegar kærður fyrir nauðgun og nú hafa kærurnar verið látnar niður falla.

Stefið sem Guðbergur slær er gamalkunnugt og margir geta eflaust speglað sig í því. Guðbergur hljómar reyndar furðu prestslegur í fordæmingu sinni á pokaprestshræsnislegri öfund. Öfundin var ein af hinum sjö kristnu dauðasyndum og Guðbergur lemur á hinum galdrabrennandi, femínísku nunnum og meyjarhaftsverjum í vel þekktum vandlætingarstíl.

Draumurinn um miðaldakirkjuna

Nýlega var greint frá því í fréttum að kirkjuráð hefði ákveðið að ganga til samstarf um að miðaldakirkja verði endurreist í Skálholti og að vinna við deiliskipulag sé hafin. Fundargerð kirkjuráðs um miðaldakirkjuna má lesa hér.

Draumurinn um miðaldakirkju í Skálholti er mjög táknrænn fyrir stöðu kirkju á krossgötum. Hvað gera menn þegar kirkjan glímir við ímyndarvanda, pólitískt andstreymi, slaka stjórnsýslu, stirt stjórnkerfi og margháttaða óánægju? Hvað á að gera þegar kirkjan þarf á sama tíma að bregðast hratt við fjölhyggju hins vestræna heims í öllum sínum víddum trúarflóru og trúleysis?

Við slíkar aðstæður dreymir marga um miðaldakirkjuna, þar sem allir voru kristnir, þar sem agavald kirkjunnar var sterkt og alþjóðlegt, þar sem kirkjuhöfðingjarnir voru engu valdminni en hinir veraldlegu höfðingjar. Miðaldakirkjan er táknmynd gullaldar kirkjuvaldsins þegar staðamálin voru í höfn á Íslandi og kirkjan naut óvenjuhárra tíundargreiðslna. Miðaldakirkjan er veröld þar sem fólk bjó við þriggja hæða heimsmynd með guð almáttugan á efri hæðinni, jarðlífið á jarðhæðinni og ógnir glötunarinnar í kjallaranum. Miðaldakirkjan er heimur þar sem allir skilja og taka við táknmáli kirkjunnar og virða kennivald þjóna hennar.

Við þurfum hins vegar mjög á því að halda að byggja upp fjölhyggjulega nútímakirkju, þar sem virðing, umburðarlyndi, samtal, líknarstarf og mannréttindi eru í fyrirrúmi. Og við þurfum ekki deiliskipulag til þess.

Miðaldakirkjan er liðin undir lok. Sumum okkar finnst það allt í lagi.