Category: Lýðræði

Drekkjandi umræða

Leiðari Fréttablaðsins í dag ber yfirskriftina „Að drekkja umræðu í umræðu“, sjá hér: http://www.visir.is/ad-drekkja-umraedu-i-umraedu/article/2014703189969.

Mér finnst leiðarinn vera blaðinu til skammar og að ritstjórar skuldi lesendum blaðsins afsökunarbeiðni vegna hans. Ég tel leiðarann ekki boðlegan í dagblaði vegna þess að hann gerir lítið úr þeim fjölmörgu sem senda inn greinar til blaðsins og þeirra sem setja fram skoðanir sínar í bloggi og greinum á netinu.

Það er furðulegt að heyra fjölmiðlafólk gera lítið úr frjálsri fjölmiðlun. Hverjum manni er frjálst að nota stjórnarskrárvarinn rétt sinn til að viðra skoðanir sínar á þann hátt sem viðkomandi kýs helst. Þetta röfl leiðarahöfundar hljómar eins og óskilgreindur pirringur vegna einhvers tiltekins fólks sem hefur tekið óstinnt upp að fá ekki greinar birtar. Slíkur pirringur á frekar heima á ritstjórnarfundum en í leiðara blaðsins.

Áhugavert væri að vita hvað leiðarahöfundur telur að eigi að koma í stað ofgnóttar umræðunnar. Hver er andstæða umræðuofgnóttar?

Lýðræðið og ESB

Ég er miður mín yfir fréttum gærdagsins um að lögð hafi verið fram þingsályktunartillaga um viðræðuslit við ESB, en samkvæmt fréttum er yfirgnæfandi meirihluti innan beggja þingflokka við tillöguna.

Ég er í hópi þeirra sem vilja nýja stjórnarskrá og aukið lýðræði, þar sem vilji þjóðarinnar hverju sinni komi fram með sem skýrustum hætti. Íslenska þjóðin var á vegferð til beinna lýðræðis á árunum eftir hrun og tillögurnar að nýrri stjórnarskrá undirstrikuðu þessa þrá eftir nýrri sjálfsmynd og aukinni ábyrgð almennings á eigin framtíð.

Á síðasta kjörtímabili voru raddirnar um að þjóðin fengi að kjósa og að hlustað yrði á vilja þjóðarinnar sterkar innan stjórnarandstöðunnar. Til urðu hreyfingar, sem söfnuðu undirskriftalistum og þrýstingi til að koma umdeildum málum í þjóðaratkvæðagreiðslu. Og fólkið í landinu ræddi málin. Það kom á kjörstað og lýsti vilja sínum. Það axlaði ábyrgð á eigin framtíð.

Nú eru uppi aðrir tímar, þar sem sjálfsagðar og eðlilegar kröfur almennings um að fá að hafa áhrif á eigið líf eru hunsaðar. Stjórnarflokkarnir sýna með þessu gríðarlega forræðishyggju. Stjórnarskrármálið er í molum og íslensk þjóð fær ekki að kjósa um aðild að ESB.

Hvers vegna eru menn svona hræddir við lýðræði?

Snowden

Árið 2004 sat Bobby Fischer í fangelsi í Japan. Hann var vegabréfslaus. Hann skrifaði Davíð Oddsyni og bað um landvistarleyfi á Íslandi. Og viti menn Fischer varð íslenskur ríkisborgari, vegna þess að vilji stóð til þess. Þjóð og valdhafar sýndu landflótta manni gestrisni og létu sig ekki þótt Bandaríkjamenn fyrtust við.

Nú hefur Edward Snowden setið á flugvelli í Rússlandi í heila viku og kemst ekki úr landi. Hann hefur verið sviptur bandarísku vegabréfi sínu. Hann hefur beðið um hæli á Íslandi og tuttugu öðrum löndum en hefur fengið allnokkrar neitanir á þeirri forsendu að hann verði að vera staddur í landinu til að sækja þar um pólitískt hæli. Íslensk stjórnvöld eru ekki að flýta sér. Hvers vegna getur Ísland galdrað fram ríkisborgararétt handa fyrrverandi skákmeistara, en ekki ungum, hugrökkum manni sem leyfði sér að sýna fram á njósnir Bandaríkjamanna? Þjóðir heims standa í þakkarskuld við Edward Snowden og í staðinn fyrir að taka stolt við honum, fer skrifræðismaskínan af stað.

Áfram Snowden, lýðræðið og gagnsæið og sýnum nú smá hugrekki líka.

Kosningadagur

Ég ólst upp við það að fara prúðbúin á kjörstað með mömmu og pabba. Þau innrættu mér virðingu fyrir þessum degi og þakklæti fyrir að hann skuli vera til. Kosningadagar eru hátíð lýðræðisins, þennan eina dag á fjögurra ára fresti þar sem kjósendur hafa öll ráð landsins í eigin hendi. Mér finnst kosningadagur líka vera hátíð kvenna og minnist formæðranna og forfeðranna sem börðust fyrir kosningarétti kvenna í upphafi síðustu aldar. Mér dettur ekki í hug að reyna að hafa áhrif á val ykkar um flokka eða hvort þið ákveðið að skila auðu. En mig langar til að biðja allt kosningabært fólk um að mæta á kjörstað því í dag er merkilegur dagur.

Hvers vegna upplýsingaskylda?

Ég skrifaði bloggfærslu í dag um mikilvægi þess að gefa upp nöfn umsækjenda um opinbera stöðu, sjá hér. Í umræðunni á Facebook og víðar hefur spurningunni verið varpað fram um hvers vegna þetta sé mikilvægt. Margir umsækjendur vildu gjarnan losna við að nöfn þeirra séu birt. Þetta fólk gegnir embættum eða öðrum störfum og vill ekki rugga bátnum ef það fær ekki hið nýja starf. Hvers vegna er svo mikilvægt að þetta ráðningarferli fari fram fyrir opnum tjöldum? Er það kannski óþarfa vesen, forvitni og sparðatíningur að vera að heimta þessi nöfn?

Ég fletti upp í athugasemdunum sem fylgdu með upplýsingalögunum þegar forsætisráðherra lagði þau fram á Alþingi árið 1996. Það er fjórða greinin, fjórði liður sem fjallar um að gefa skuli upp nöfn, heimilisföng og starfsheiti umsækjenda um opinberar stöður. Svona hljóða athugasemdir með þessum hluta fjórðu greinar, en frumvarpið með athugasemdunum má nálgast hér:

Í 4. tölul. er tekið af skarið um það að öll gögn máls, sem snerta ráðningu, skipun eða setningu opinberra starfsmanna, séu undanþegin aðgangi almennings. Umsóknir, einkunnir, meðmæli, umsagnir um umsækjendur og önnur gögn í slíkum málum, sbr. 2. mgr. 3. gr. frumvarpsins, eru því undanþegin aðgangi almennings.
Í áliti umboðsmanns Alþingis frá 13. október 1995 í málinu nr. 1097/1994 vakti umboðsmaður athygli forsætisráðherra og Alþingis á því að brýnt væri að Alþingi tæki með lögum af skarið um hvort veita bæri almenningi upplýsingar um nöfn þeirra sem sótt hefðu um opinber störf.
Nefnd sú sem samdi þetta frumvarp tók til rækilegrar skoðunar hvort rétt væri að lögfesta þá reglu að hver sem er ætti rétt á að fá lista yfir nöfn, heimilisföng og starfsheiti umsækjenda um opinberar stöður. Tvenns konar sjónarmið vegast hér aðallega á. Annars vegar tillitið til umsækjenda, þar á meðal er talið að menn í störfum hjá einkaaðilum veigri sér við því að sækja um opinber störf af ótta við að missa viðskiptavini þegar fréttist af umsókn þeirra. Hins vegar er það sjónarmiðið um ,,opna stjórnsýslu„ en upplýsingar um umsækjendur stuðla m.a. að umræðu um ráðningu í opinberar stöður er veitir stjórnvöldum án efa nokkurt aðhald.
Með tilliti til aðalmarkmiðs frumvarpsins og þeirrar reynslu, sem fengist hefur síðustu ár af því að birta lista yfir umsækjendur, var ákveðið að taka síðastnefndu rökin fram yfir hin fyrrnefndu. Í frumvarpinu er því lagt til að farin verði svipuð leið og í norsku upplýsingalögunum. Þegar umsóknarfrestur er liðinn ber stjórnvaldi að útbúa lista yfir nöfn, heimilisföng og starfsheiti umsækjenda, svo og að veita almenningi aðgang að þessum lista sé þess óskað. Forsætisráðherra setti stjórnarráðinu reglur sama efnis hinn 16. janúar 1996 og öðluðust þær gildi við birtingu auglýsingar um setningu þeirra í Lögbirtingablaði 26. janúar 1996.

Svo ég dragi saman þau sjónarmið sem koma fram í athugasemdunum þá hefur almenningur ekki aðgang að umsóknargögnum vegna ráðningar í opinberar stöður af tillitssemi við þau sem sækja.  Hins vegar hefur almenningur rétt á upplýsingum um nöfn umsækjenda vegna sjónarmiðsins um opna stjórnsýslu. Með því að upplýsa um þau sem sækja um stöður er ráðningarferlið haft eins opið og kostur er. Þannig getur almenningur haft skoðun og upplýsingar um ráðningar á vegum hins opinbera og veitt þeim aðhald sem sýsla með opinbert fé.

Almenningur og umsækjendur eiga rétt á því að umsóknarferlið sé réttlátt og að hæfasti umsækjandinn sé valinn í hvert sinn. Það verður best gert með gagnsæi.