Flokkur: Lýðræði

Upplýsingalög og mannaráðningar hjá þjóðkirkjunni

Staða biskupsritara var auglýst 23. júní og er það í fyrsta sinn sem staða nánasta samstarfsmanns biskups hefur verið auglýst. Lögunum hafði verið breytt frá því að síðasti biskupsritari var ráðinn. Það er eðlileg krafa í lýðræðisríki að stöður séu auglýstar  og að ráðningarferlið sé sem gagnsæjast. Umboðsmaður Alþingis hefur nýlega sent frá sér ábendingar þar sem stöðuveitingar  án auglýsingar hjá ríkinu eru harðlega gagnrýndar. Ábendingarnar má lesa hér og þær eru settar fram til að „auka traust á stjórnsýslunni almennt“.

Stjórnsýsla þjóðkirkjunnar á að vera til eftirbreytni og þess vegna er ég sérstaklega glöð yfir því að staða biskupsritarans skuli hafa verið auglýst. Umsóknarfrestur rann út 8. júlí og nú er kominn sá 18. júlí. Mig er farið að lengja eftir því að sjá hverjir sóttu um stöðuna.

Samkvæmt 4. grein Upplýsingalaga er ýmislegt í stjórnsýslunni undanþegið upplýsingarétti:

Réttur almennings til aðgangs að gögnum tekur ekki til:
1. fundargerða ríkisráðs og ríkisstjórnar, minnisgreina á ráðherrafundum og skjala sem tekin hafa verið saman fyrir slíka fundi;
2. bréfaskipta stjórnvalda við sérfróða menn til afnota í dómsmáli eða við athugun á því hvort slíkt mál skuli höfðað;
3. vinnuskjala sem stjórnvald hefur ritað til eigin afnota; þó skal veita aðgang að vinnuskjölum ef þau hafa að geyma endanlega ákvörðun um afgreiðslu máls eða upplýsingar sem ekki verður aflað annars staðar frá;
4. umsókna um störf hjá ríki eða sveitarfélögum og allra gagna sem þær varða; þó er skylt að veita upplýsingar um nöfn, heimilisföng og starfsheiti umsækjenda þegar umsóknarfrestur er liðinn.

Leturbreytingar í tilvitnuninni eru mínar.

Sumsé, ýmislegt er undanþegið upplýsingarétti, en upplýsingar um nöfn umsækjenda um stöður á að gefa upp þegar umsóknarfrestur er runninn út. Um biskupsstofu gilda stjórnsýslu og upplýsingalög. Þar með gildir síðari hluti fjórðu greinarinnar einnig um hana.

Og nú væri gott að fá listann yfir alla umsækjendur. Stjórnsýslan á að vera gagnsæ og skilmerkileg. Þannig má, eins og umboðsmaður segir  „auka traust á stjórnsýslunni almennt“.

Snorri í Betel og hatursorðræða

Safnaðarhirðinum Snorra Óskarssyni í Betel hefur verið sagt upp kennarastörfum. Bloggskrif hans eru ástæða uppsagnarinnar. Margir hafa gagnrýnt þessa uppsögn og telja að Akureyrarbær ráðist þar gegn stjórnarskrárvörðu málfrelsi og trúfrelsi Snorra.  Er Snorri í Betel fórnarlamb ritskoðunar og skoðanakúgunar?

Meðal bloggskrifa Snorra eru pistillinn „Leiðrétting?“ þar sem hann hafnar því að hægt sé að tala um kynleiðréttingu transfólks. Samkvæmt þessum pistli Snorra á kynferði að vera óumbreytanlegt og því ganga kynleiðréttingar gegn vilja Guðs að hans mati. Annar pistill sem virðist liggja til grundvallar uppsögninni er „Gildum er hægt að breyta!“. Þar kemur Snorri víða við og afgreiðir í einu vetfangi Anders Behring Breivik, fóstureyðingar og samkynhneigð. Í pistlinum telur hann aðeins stigsmun á fóstureyðingum og fjöldamorðum Breivik í Úteyju og að samkynhneigð sé andstæð Guðs vilja.  Fjölmargir af pistlum Snorra aðrir fjalla um samkynhneigð og virðist grunnstef þeirra allra vera það sama, sumsé það að samkynheigð sé af hinu illa og merki um siðferðilega hnignun, að gagnkynhneigð sé eina kynhneigðarnormið sem hinum kristna guðdómi er þóknanlegt og að hægt sé að „lækna“ fólk af „kynvillu“.

Aðdragandinn að uppsögn Snorra hefur staðið í tvö ár. Snorri var sendur í launalaust leyfi í febrúarmánuði vegna skrifa sinna og samkvæmt fréttum Pressunnar 10. feb. s.l. var hann talinn hafa brotið gegn mannauðsstefnu Akureyrarkaupstaðar, 12. grein grunnskólalaga um fagmennsku í störfum og 24. grein sömu laga um mismunun nemenda. Auk þess var Snorri skv. Pressufréttinni talinn hafa  virt að vettugi 7. grein grunnskólalaga um jöfn tækifæri nemenda, sniðgengið kröfur aðalnámskrár grunnskóla um umburðarlyndi og skilning ásamt fleiri greinum sem taldar eru upp í Pressufréttinni.  Ef marka má fréttir Snorra af uppsögninni byggði Akureyrarkaupstaður uppsögn sína m.a. á því að Snorri hefði brotið siðareglur kennara. Siðareglur kennara og greinargerð með þeim má lesa hér. Þar er meðal annars kveðið á um að kennurum beri að virða réttindi nemenda og efla sjálfsmynd þeirra. Þeim ber að hafa jafnrétti allra nemenda að leiðarljósi , þeir eiga að vinna gegn fordómum og mega ekki mismuna nemendum t.d. vegna kyns, trúarskoðana eða þjóðernis. Nýjustu fréttir frá á föstudaginn herma að Snorri íhugi dómsmál vegna uppsagnarinnar og telji hér um prófmál að ræða.

Tjáningarfrelsi er eitt mikilvægasta einkenni lýðræðislegrar umræðu sem um getur og því ættu skorður við tjáningarfrelsi eingöngu að vera settar að mjög vel athuguðu máli. Í síðustu viku unnu tveir blaðamenn mál gegn íslenska ríkinu fyrir mannréttindadómstólnum í Strassborg vegna ólögmæts fordæmis sem Hæstiréttur setti 2009. Í þar síðustu viku kom upp mál þar sem fyrrverandi alþingismaður krafðist þess að biskup Íslands viki guðfræðingi úr starfi fyrir að kalla forseta Íslands lygara og rógtungu á blogginu sínu. Ég fjallaði einmitt um það mál í þessum pistli hér.  Í ljósi þess hvað tjáningarfrelsi eru dýrmæt réttindi í hverju lýðræðisríki  hljóta fréttir af því að maður sé rekinn úr vinnu vegna bloggskrifa sinna að vekja athygli og áhyggjur. Það er full ástæða til að nema staðar og hugsa um mál Snorra í Betel.

Snorri Óskarsson missir vinnuna vegna þess að hann talar af lítilsvirðingu um hóp manna, þau sem fara í fóstureyðingar, þau sem eru samkynhneigð og þau sem láta leiðrétta kyn sitt. Ætla má að einhverjir nemendur Snorra tilheyri þessum minnihlutahópi og að Snorri hafi þannig gerst brotlegur við siðareglur um bann við mismunun og baráttu gegn fordómum.

Því má halda fram að ýmislegt það sem kemur fram í pistlum Snorra í Betel megi reikna sem hatursorðræðu. Margar af siðareglum fagstétta eru einmitt settar til að vinna gegn slíkri orðræðu í því fagsamfélagi sem siðareglurnar fjalla um. Hatursorðræða eða „hate speech“ felst í því að einstaklingur eða hópur eru teknir út úr, gert er lítið úr þeim og þeim lýst sem viðurstyggð vegna t.d. kynþáttar, þjóðernis, kynferðis, eða trúarbragða.  Hatursorðræða felst einnig í því að kynda undir ofbeldi gegn þessum hópum. Slík hatursorðræða er hegningarskyld samkvæmt íslenskum lögum og setur lagaramminn þannig tjáningarfrelsi borgaranna allnokkur mörk. Í 233 grein hegningarlaga stendur:

Hver sem með háði, rógi, smánun, ógnun eða á annan hátt ræðst opinberlega á mann eða hóp manna vegna þjóðernis þeirra, litarháttar, kynþáttar, trúarbragða eða kynhneigðar sæti sektum  eða fangelsi allt að 2 árum.

Evrópuráðið hefur líka sent frá sér tilmæli um hatursorðræðu.  Tilmælin má lesa hér. Þar lýsir Evrópuráðið yfir vaxandi áhyggjum vegna vaxandi núnings sem rekja megi til mismununar minnihlutahópa t.d. vegna kynþáttahyggju, antísemítisma og félagsaðstæðna. Í tilmælunum er því beint til Evrópuþjóða að greina slíka orðræðu, berjast gegn hatursorðræðu og efla rannsóknir á rótum vandans.

Það er mikilvægt að standa vörð um tjáningarfrelsið. Það er einnig mikilvægt í nútímasamfélagi að greina orðræðu sem gerir lítið úr manneskjum vegna þess sem sjálfsmynd þeirra byggir á, trú, kynhneigð, kynferði, þjóðerni. Og þess vegna eru umræður um tjáningarfrelsi og hatursorðræðu mjög dýrmætir fletir á lýðræðisumræðu sem jafnframt leiðir til friðar.

Ég held því að það væri áhugavert fyrir lýðræðið í landinu að Snorri í Betel færi í mál.

Biskupsvísitasía Guðna Ágústssonar

Í dag bárust fréttir af því að Guðni Ágússon fyrrverandi formaður Framsóknarflokksins væri ósáttur vegna  óvæginnar umfjöllunar Davíðs Þórs Jónssonar guðfræðings um forsetann og sjálfan sig á bloggsíðu þess síðarnefnda fyrir viku.  Davíð Þór hefur lokið starfsþjálfun sem prestsefni og gegnir nú um stundir afleysingastarfi sem óvígður fræðslufulltrúi í Austurlandsprófastdæmi.

Grein Davíðs Þórs má lesa hér og hefur hún eflaust fengið talsverðan lestur í dag eftir að fréttist af biskupsheimsókn Guðna. Í greininni dregur Davíð Þór upp sjö atriði sem hann telur styðja það að forseti Íslands sé bæði lygari og rógtunga og hvetur kjósendur til að gefa honum ekki atkvæði sitt.  Ennfremur vísar Davíð Þór í yfirlýsingar tveggja formanna nýnasistahreyfingarinnar „Norrænt mannkyn“ um að Guðni hafi verið félagi í þeim samtökum.

Í viðtali við Morgunblaðið (sjá hér) greinir Guðni frá því að hann hafi gengið á fund biskups Íslands frú Agnesar M. Sigurðardóttur í gær fimmtudag og kvartað yfir Davíð Þór. Ennfremur kemur fram að Guðni íhugi það að höfða mál gegn Davíð Þór. Aðspurður að því sem rætt var á fundi hans og biskups segir Guðni:

Ég sagði við hana að mér þætti þetta vera ófær framkoma hjá hennar þjóni. Ég gerði kröfur til þess sem heiðarlegur maður og kristinn að þessi maður gjaldi fyrir orð sín bæði í minn garð og forsetans.

DV hefur líka haft samband við Guðna vegna málsins og biskupsgöngunnar (sjá hér). Í samtalinu við DV segir Guðni:

Ég tel hárrétt að ávíta þennan mann og að biskup og kirkja skoði gang sinn að vera með svona þjón sem kemur svona fram við almenna borgara og forseta landsins.

Ég ætla ekkert að ræða skoðanir Davíðs Þórs á forsetanum sérstaklega. Ég hef sjálf valið að kjósa ekki sitjandi forseta vegna gagnrýni rannsóknarskýrslunnar á hann og ólíkra skoðana um eðli forsetaembættisins (sem lesa má hér), en ég tek ekki undir skoðanir Davíðs Þórs á að hann sé lygari og rógtunga. Né heldur hef ég áhuga á að velta upp gömlum málum um meinta félagsaðild Guðna í „Norrænu mannkyni“ á fyrri hluta tíunda áratugarins. Mér þykir grein Davíðs heldur flækjast við þessa aðildarvenslan sem er ekki beinlínis tengd efni pistilsins um forsetann. En nú er ég víst ekki að skrifa ritdóm um grein Davíðs Þórs, heldur að velta fyrir mér hvort hann megi hafa þá skoðanir sem hann setti fram.

Ég tel að málfrelsi sé mikilvægt í nútímasamfélagi og veiti valdsstjórnum nauðsynlegt aðhald. Davíð Þór má sem almennur borgari í þessu landi hafa hvaða skoðun sem hann vill á því hvernig forseti Íslands situr Bessastaði á hverri tíð. Hann má líka hafa skoðun á ríkisstjórn Jóhönnu Sigurðardóttur, Alþingi Íslendinga, þjóðkirkjunni, Hæstarétti og hverju því öðru sem hann langar til að tjá sig um.

En á að gera ríkar kröfur til kirkjunnar þjóna eins og Guðni lagði áherslu á í heimsókninni til biskupsins? Til eru siðareglur vígðra þjóna og annars starfsfólks þjóðkirkjunnar sem nálgast má í heild sinni hér.  Greinin sem umkvartanir Guðna gæti flokkast undir er væntanlega þessi hér:

13. Sýna ábyrg rafræn samskipti og netnotkun.

Og þá er það spurningin:  Flokkast það undir óábyrga netnotkun að vara kjósendur við frambjóðenda vegna þess að viðkomandi telur hann ekki trausts kjósenda verður?

Það vill svo merkilega til að texti næsta sunnudags fjallar um köllun Jeremía spámanns. Í textanum í upphafi spádómsbókar Jeremía vantreystir spámaðurinn sér þegar Guð kallar hann til að verða spámaður sinn. Guðdómurinn situr fastur við sinn keip og Jeremía lætur undan. Þessi tregi spámaður átti eftir að verða fleinn í holdi síðustu konunganna í Júda, þeirra Jósía, Jóahasar, Jójakíms, Jójakíns og Sedekía. Jeremía skammaði konungana stöðugt fyrir valdníðslu, hjáguðadýrkun og trúleysi. Annar spámaður, Jesaja, gekk um á lendaskýlu í þrjú ár í mótmælaskyni við valdhafa sem hann taldi óréttláta. Þegar lesið er í gegnum spámannaritin  kemur fram mikil samfélagsleg ádeila og spámennirnir eru óhræddir við að láta kónga og hirðslekti heyra það.

Ég velti því fyrir mér meðan ég les textann frá köllun Jeremía hvort hann hefði verið fyrirmynd í ábyrgum netsamskiptum ef rafrænir samfélagsmiðlar hefðu verið til á hans tíð.  Ég held ekki.

Vegna hinnar spámannlegu hefðar og hinnar ríku samfélagsgagnrýni sem einkennir hinn gyðing-kristna arf tel ég að Davíð Þór Jónsson hafi fullan rétt sem kirkjunnar þjónn til að segja að forsetinn sé lygari og rógtunga fyrst honum finnst það , færir fyrir máli sínu  allnokkur rök og gefur kost á lýðræðislegri umræðu um skoðanir sínar á vefsíðu sinni. Ég þarf ekki að vera sammála rökunum eða ályktuninni. En ég virði rétt hans til að hafa þessar skoðanir.  Að mínu viti á hann ekki að fá neina áminningu fyrir slíka gagnrýni, hann á ekki „að gjalda fyrir orð sín“ og ég tel ekki að rétt sé að kirkjan  „skoði gang sinn að vera með svona þjón.“

Kirkja sem hlypi upp til handa og fóta vegna þess að einn starfsmaður hennar lýsti yfir óánægju með einn af valdhöfunum væri ekki mjög spámannleg.

Á kosningadegi

Á sólbjörtum kosningadegi er ég eitthvað svo ánægð með lýðveldið Ísland.  Ég er stolt af lýðveldinu Íslandi þar sem kjósendum gefst kostur á að kjósa sér forseta á fjögurra ára fresti.

Undanfarna daga hef ég verið alveg að drepast úr leiðindum yfir karpinu í forsetakosningunum, stuðningsyfirlýsingunum á Facebook, rifrildinu í kommentakerfi dagblaðanna. Stundum hef ég verið að láta mig dreyma um það hvað það væri gott að fá bara danska konungsveldið aftur. Margréti drottningu með sígaretturnar, alla huggulegu prinsana og prinsessurnar og verðina með loðhúfurnar og byssustingina. Ekkert vesen, engar kosningar, engar pælingar um eðli forsetaembættisins eða hvernig almennilegur forseti á að vera. Margrét Þórhildur þarf ekkert að vera drottningarleg. Hún er ríkisarfi og með þetta í blóðinu.

En í dag reis lýðveldissinninn stoltur úr rekkju aftur. Ef við byggjum við konungsveldi sætum við uppi með sömu fjölskylduna í hundruð ára  hvort sem okkur líkaði hún eða ekki.  Það er eitthvað verulega andlýðræðislegt við að fólk sé fætt til valda og metorða, ekki síst þegar þau völd eru greidd úr ríkiskassanum.

Ég held að þessar kosningar marki að tvennu leyti skil í lýðveldissögunni. Í fyrsta lagi tel ég það mikilvægt að í ár komu fram alvöru framboð á móti sitjandi forseta. Og í öðru lagi tel ég að framboðsreynslan sýni að við þurfum að koma okkur upp nýjum kúltúr varðandi forsetakosningar.

ÞAÐ HÆFIR AÐ BJÓÐA SIG FRAM

Í ár hefur í fyrsta sinn þótt við hæfi að bjóða sig fram á móti sitjandi forseta. Mikil breyting hefur orðið á viðhorfi Íslendinga gagnvart framboðum móti sitjandi forseta. Sigrún Þorsteinsdóttir bauð sig fram á móti Vigdísi árið 1988, Baldur Ágústsson og Ástþór Magnússon árið 2004. Þessi framboð voru lítils megnug, kosningaþátttaka dræm og sitjandi forseti hlaut yfirgnæfandi meirihluta atkvæða. Langflestir Íslendingar töldu að ekki væri við hæfi að hrófla við sitjandi forseta og þessir frumkvöðlar fengu litla þökk fyrir að gera íslensku þjóðinni ónæði og draga hana að óþörfu á kjörstað fyrir milljónir króna.

Nú hins vegar er hiti í kosningunni, og þau sem hafa boðið sig fram hafa haft mikil áhrif á umræðuna. Skoðanakannanir benda til þess að Ólafur hafi þetta með allnokkrum mun, en það er enn ekki víst. Og það verður ekki með 94,6% atkvæða eins og Vigdís fékk 1988. Það verður heldur ekki með 67% atkvæða eins og Ólafur Ragnar fékk 2004. Þetta er alvöru barátta, með umræðum í sjónvarpi og hvaðeina. Ég túlka þessa kosningabaráttu sem upptakt af virkara lýðræði. Það er farið að rugga meira valdastólunum en áður var. Fáir tala um að það hafi ekki verið við hæfi að bjóða sig fram á móti sitjandi forseta að þessu sinni.

Þetta er gott.  Til hvers að hafa lýðveldi ef það hæfir ekki að kjósa forseta reglulega?

NÝR KÚLTÚR

Forsetakosningar eru langhlaup og þarfnast langs undirbúnings, jafnvel fjögurra ára. Við þurfum að efla þann anda að forsetakosningar séu sjálfsagðar og eðlilegar og að fólk megi takast á um þær. Kannski að efla með okkur þol fyrir umræðunni. (Kannski að pakka niður óljósum konungsveldisdraumum með engu veseni). Ég held líka að að sumir þeirra frambjóðenda sem hafa mælst með lítið fylgi í skoðanakönnunum séu að leggja mikilvæg lóð á vogarskálarnar sem forsetakosningar framtíðarinnar eiga að byggja á. Ég nefni sem dæmi kröfu Herdísar Þorgeirsdóttur um opið bókhald, sem Hannes og Andrea hafa tekið undir.

Eitt af því sem mér hefur þótt merkilegast við þessa kosningabaráttu er hversu ólíkar skoðanir fólk hefur á því hvað forseti eigi að gera. Sumir frambjóðendanna hafa haft hugmyndir um mjög sterkt forsetavald, sérstaklega Ólafur, Herdís og Andrea. Ég er mótfallin sterku forsetavaldi og tel mikilvægt að efla beint lýðræði, eins og má lesa í grein sem má lesa hér. Ari Trausti og Þóra lögðu hins vegar meira upp úr embættinu sem sameiningartákni og þjóðlegu menningar- og hvatningarafli, en sá málflutningur hefur ekki að öllu leyti náð eyrum þjóðarinnar. Það er eins við séum stödd í einhvers konar undarlegu tímarúmi, þar sem fólkið í landinu er að endurmeta gildi sín og afstöðu í mikilvægum málum. Hún getur ekki horfið aftur til tímans fyrir hrun og veit ekki almennilega hvert hún á að fara heldur. Og þetta rými er bæði áhugavert og óþolandi.

Stundum langar mig aftur til konungsveldis. Stundum velti ég því líka fyrir mér hvort við þurfum yfirhöfuð á þjóðhöfðingja að halda. Alda, félag um lýðræði og sjálfbærni ályktaði um forsetakosningarnar í byrjun júní og komst að þeirri niðurstöðu (sjá hér) að best væri að leggja embættið niður. Mér finnst það áhugaverður vinkill á umræðunni. Annað hvort finnum við þessu forsetaembætti merkingarbæran stað í stjórnkerfinu eða leggjum það niður.

En vegna þessara tveggja þátta, að nú hæfir að bjóða sig fram móti sitjandi forseta og að með slíkum framboðum hlýtur að koma krafa um nýjan kosningakúltúr, þá er ég mjög þakklát frambjóðendunum sex. Það er meira en að segja það að leggja líf og sál í kosningabaráttu. Og þau fimm sem ekki hljóta hnossið mega vera stolt að því að hafa átt þátt í að móta sögulegar kosningar landi og þjóð til heilla.

Lifi kosningarétturinn og svo sætum við niðurstöðu kjósenda hver sem hún verður.

Það eru nefnilega kosningar aftur eftir fjögur ár.

Þingræði-forsetaræði-lýðræði

Forsetakosningar á Íslandi árið 2012 eru markaðar atburðum haustsins 2008 og eftirmála þeirra.

Forsagan er þessi: Þingræðið varð fyrir gífurlegu áfalli í bankahruninu. Fólk missti trú á að stjórnmálamenn tækju upplýstar ákvarðanir til heilla fyrir þjóð og land. Það þurfti heila búsáhaldabyltingu og gífurlega borgaralega óhlýðni til að fella ríkisstjórnina og knýja fram kosningar á árinu 2009. Hin nýja ríkisstjórn Samfylkingar og Vinstri grænna gerði síðan samkomulag við Hollendinga og Bretland um Icesave reikningana. Samkomulagið var staðfest í þinginu , en forseti Íslands synjaði lögunum staðfestingar í ársbyrjun 2010. Þjóðaratkvæðagreiðsla var síðan haldin í byrjun mars 2010. Á tímanum fram að þjóðaratkvæðagreiðslunni höfðu Íslendingum boðist betri samningskjör og því var niðurstaðan ljós fyrirfram. Samningur ríkisstjórnarinnar frá haustinu 2009 var orðinn úreltur og lýðum ljóst að ríkisstjórnin hafði samið af sér. Við tók annað samningsferli sem þótti ólíkt betra hinu fyrra. Forseti Íslands neitaði einnig að staðfesta þessi lög, þjóðaratkvæðagreiðsla var haldin í apríl 2011 og seinni samningurinn felldur með 60% atkvæða gegn 40%.  Þótti þá fullreynt um sættir og Bretar og Hollendingar kærðu Íslendinga fyrir eftirlitsstofnun EFTA fyrir brot á EES samningnum.

Ríkisstjórn Íslands hefði átt að biðjast lausnar í október 2008 þegar efnahagskerfið hrundi. Búsáhaldabyltingin tók af henni ómakið og knúði hana til lausnar. Ríkisstjórn Íslands hefði átt að biðjast lausnar árið 2010, þegar ljóst var að hún hafði samið af sér. Ríkisstjórn Íslands hefði átt að biðjast lausnar árið 2011 þegar henni og mikilvægum ákvörðunum hennar hafði verið hafnað í tveimur þjóðaratkvæðagreiðslum. Þessi tregða síðustu ríkisstjórna til að sjá að umboð til þeirra frá þjóðinni var fallið hefur veikt þingræðið.

Það sem eftir stendur er reiði almennings og tortryggni út í Alþingi og Stjórnarráð Íslendinga. Þingræðið stendur völtum fótum, fyrst og fremst vegna þess að fólkið í landinu á erfitt með að treysta dómgreind og heilindum þingmanna. Við slíkar aðstæður, slíkt áfall, verður til kjörlendi fyrir skapandi og slyngan stjórnmálamann. Ólafur Ragnar Grímsson er slíkur stjórnmálamaður. Og í miðri óreiðunni í ársbyrjun 2010 breytti hann forsetaembættinu, undirstrikaði völd forseta og bjó til mótvægi við þingið.  Fyrir vikið voru afdrifarík spor stigin til aukin forsetaræðis á Íslandi.

Íslenska þjóðin er reið og blórabögglana vantar hana ekki. Samfélagsheildir í uppnámi leita hins vegar ekki aðeins útrásar fyrir reiði sína, heldur líka einhvers afls sem þær geta treyst og litið upp til. Ólafi Ragnari Grímssyni hefur með undraverðum hætti tekist að snúa ímynd sinni frá því að vera klappstýra útrásarinnar með „Ain´t seen nothing yet“ myllustein um háls yfir í að verða mörgum Íslendingnum einkavinurinn sem hlustaði á þjóðina og stöðvaði Icesave. Ólafur Ragnar Grímsson er á góðri leið með að búa til sína eigin föðurlandserkitýpu. Erkitýpu sem er eina traust margra hverra sem steyta hnefann framan í hrunið og Icesave.

Og þess vegna held ég að flest verði þeim mótdrægt sem bjóða sig fram á móti sitjandi forseta í þessum kosningum. Öll andspyrna við hann er túlkuð á flokkspólitískan hátt og frambjóðendur til forseta eru útmálaðir sem handbendi stjórnmálaafla. Fólk vantreystir stjórnmálamönnunum og telur allt þeirra vafstur bera vott um spillingu eða dómgreindarleysi. Í staðinn velur það að hylla manninn eina, sem geti myndað mótvægi við valdið við Austurvöll. Og maðurinn eini biður um umboð fjögur ár í viðbót til á óvissutímum. Alveg eins og ríkisstjórn Geirs H. Haarde varð að sitja áfram á óvissutímum. Alveg eins og ríkisstjórn Jóhönnu Sigurðardóttur varð nauðsynlega að sitja áfram eftir að þjóðin hafði hafnað henni í tveimur dramatískum þjóðaratkvæðagreiðslum.

Það sem íslensk þjóð þarf á óvissutímum er ekki öxl forsetans til að halla sér á. Hún þarf að efla þingræðið og aga sína þingmenn. Hún þarf líka að sjá styrkinn í sjálfri sér og gera breytingar á stjórnskipan lýðveldisins sem eflir hið beina lýðræði. Hún þarf að horfa óhrædd inn í óvissuna og krefjast þess að ráðamennirnir skili inn valdi sínu þegar þeir standa ekki undir væntingum. Hún á ekki að horfa til hins eina, heldur til fjöldans, því við erum mörg og við erum sterk þegar við hugsum saman.

Það er valið á milli forsetaræðis og þingræðis, sem ég set spurningamerki við.  Hugmyndin um vald eins manns til að túlka hug þjóðar sinnar virðist vera vinsæl hugmynd um þessar mundir, einkum og sér í lagi vegna þess að það þurfti vald þessa eina manns til að stöðva Icesave samningana. Þriðji möguleikinn er sá að fólkið sjálft taki virkari þátt í stjórnun landsins.  Ég er fylgjandi auknu beinu lýðræði borgaranna og þar með tel ég þjóðaratkvæðagreiðslur hið ágætasta mál.  Ég vil hins vegar ekki eiga það undir dyntum og dómgreind forseta Íslands hvenær slíkar atkvæðagreiðslur eiga við. Ég er fylgjandi lýðræði en mótfallin ræði hins eina. Og þess vegna kýs ég ekki mann á forsetastól sem vill efla forsetaræðið. Allra síst þann sem vill sitja í 20 ár vegna óvissutíma.