Efnisorð: hatursorðræða

Kolbrún fór í boltann

Kolbrún Bergþórsdóttir vakti athygli í síðustu viku fyrir umdeildan pistil um fréttaflutning af starfslokum Alex Ferguson hjá Manchester United. Hún uppskar hótanir í kommentakerfunum. En eru Manchester United aðdáendur ekki bara að lýsa skoðun sinni á Kolbrúnu, rétt eins og hún lýsti skoðun á aðdáendum fótbolta?

Mörk liggja á milli skoðanafrelsis og hatursorðræðu. Kolbrún Bergþórsdóttir fór niðrandi og alhæfandi orðum um fótbolta og fótboltaaðdáendur, sem sjálfsagt er að hafa skoðun á. Hún veittist ekki að kynferði þeirra sem hún ræddi um, kynhneigð, kyngervi, aldri, trúarskoðun eða þjóðerni. Hún ógnaði ekki því fólki sem hún skrifaði um eða hvatti það til sjálfsmeiðinga. Fólkið sem ógnar henni, segir henni að drepa sig og að hún sé belja í athugasemdum á samfélagsmiðlum, með tölvupóstum og smáskilaboðum er hins vegar ekki að lýsa skoðun sinni, heldur að taka þátt í hatursorðræðu . Þessi tiltekna hatursorðræða virðist beinast mjög að kynferði Kolbrúnar. Hún er kvenfjandsamleg. Hún er ógnandi.

Við eigum að standa vörð um að fólk fái að segja skoðanir sínar. En það er jafnmikilvægt í siðuðu samfélagi að líða ekki hatursorðræðu og rugla henni ekki saman við tjáningafrelsi. Öllum orðum fylgir ábyrgð, líka orðum aðdáenda Manchester United.

Gay Pride, Timur, typpi, gat

Timur og rússneska rétttrúnaðarkirkjan virðast hafa miklar áhyggjur af typpunum og götunum á Gay Pride og senda okkur þess vegna pastellituð blóm með fjölskyldumyndum og úrelta kynlífssiðfræði fyrri aldar til að rétta kúrsinn. Flestir aðrir Íslendingar virðast hins vegar ekki hafa áhyggjur af því að typpin rati í rétt göt og einbeita sér frekar að því að gleðjast yfir jafnrétti og ást. Ég samsinni þeim og bið frekar um regnboga en pastel.

Snorri í Betel og hatursorðræða

Safnaðarhirðinum Snorra Óskarssyni í Betel hefur verið sagt upp kennarastörfum. Bloggskrif hans eru ástæða uppsagnarinnar. Margir hafa gagnrýnt þessa uppsögn og telja að Akureyrarbær ráðist þar gegn stjórnarskrárvörðu málfrelsi og trúfrelsi Snorra.  Er Snorri í Betel fórnarlamb ritskoðunar og skoðanakúgunar?

Meðal bloggskrifa Snorra eru pistillinn „Leiðrétting?“ þar sem hann hafnar því að hægt sé að tala um kynleiðréttingu transfólks. Samkvæmt þessum pistli Snorra á kynferði að vera óumbreytanlegt og því ganga kynleiðréttingar gegn vilja Guðs að hans mati. Annar pistill sem virðist liggja til grundvallar uppsögninni er „Gildum er hægt að breyta!“. Þar kemur Snorri víða við og afgreiðir í einu vetfangi Anders Behring Breivik, fóstureyðingar og samkynhneigð. Í pistlinum telur hann aðeins stigsmun á fóstureyðingum og fjöldamorðum Breivik í Úteyju og að samkynhneigð sé andstæð Guðs vilja.  Fjölmargir af pistlum Snorra aðrir fjalla um samkynhneigð og virðist grunnstef þeirra allra vera það sama, sumsé það að samkynheigð sé af hinu illa og merki um siðferðilega hnignun, að gagnkynhneigð sé eina kynhneigðarnormið sem hinum kristna guðdómi er þóknanlegt og að hægt sé að „lækna“ fólk af „kynvillu“.

Aðdragandinn að uppsögn Snorra hefur staðið í tvö ár. Snorri var sendur í launalaust leyfi í febrúarmánuði vegna skrifa sinna og samkvæmt fréttum Pressunnar 10. feb. s.l. var hann talinn hafa brotið gegn mannauðsstefnu Akureyrarkaupstaðar, 12. grein grunnskólalaga um fagmennsku í störfum og 24. grein sömu laga um mismunun nemenda. Auk þess var Snorri skv. Pressufréttinni talinn hafa  virt að vettugi 7. grein grunnskólalaga um jöfn tækifæri nemenda, sniðgengið kröfur aðalnámskrár grunnskóla um umburðarlyndi og skilning ásamt fleiri greinum sem taldar eru upp í Pressufréttinni.  Ef marka má fréttir Snorra af uppsögninni byggði Akureyrarkaupstaður uppsögn sína m.a. á því að Snorri hefði brotið siðareglur kennara. Siðareglur kennara og greinargerð með þeim má lesa hér. Þar er meðal annars kveðið á um að kennurum beri að virða réttindi nemenda og efla sjálfsmynd þeirra. Þeim ber að hafa jafnrétti allra nemenda að leiðarljósi , þeir eiga að vinna gegn fordómum og mega ekki mismuna nemendum t.d. vegna kyns, trúarskoðana eða þjóðernis. Nýjustu fréttir frá á föstudaginn herma að Snorri íhugi dómsmál vegna uppsagnarinnar og telji hér um prófmál að ræða.

Tjáningarfrelsi er eitt mikilvægasta einkenni lýðræðislegrar umræðu sem um getur og því ættu skorður við tjáningarfrelsi eingöngu að vera settar að mjög vel athuguðu máli. Í síðustu viku unnu tveir blaðamenn mál gegn íslenska ríkinu fyrir mannréttindadómstólnum í Strassborg vegna ólögmæts fordæmis sem Hæstiréttur setti 2009. Í þar síðustu viku kom upp mál þar sem fyrrverandi alþingismaður krafðist þess að biskup Íslands viki guðfræðingi úr starfi fyrir að kalla forseta Íslands lygara og rógtungu á blogginu sínu. Ég fjallaði einmitt um það mál í þessum pistli hér.  Í ljósi þess hvað tjáningarfrelsi eru dýrmæt réttindi í hverju lýðræðisríki  hljóta fréttir af því að maður sé rekinn úr vinnu vegna bloggskrifa sinna að vekja athygli og áhyggjur. Það er full ástæða til að nema staðar og hugsa um mál Snorra í Betel.

Snorri Óskarsson missir vinnuna vegna þess að hann talar af lítilsvirðingu um hóp manna, þau sem fara í fóstureyðingar, þau sem eru samkynhneigð og þau sem láta leiðrétta kyn sitt. Ætla má að einhverjir nemendur Snorra tilheyri þessum minnihlutahópi og að Snorri hafi þannig gerst brotlegur við siðareglur um bann við mismunun og baráttu gegn fordómum.

Því má halda fram að ýmislegt það sem kemur fram í pistlum Snorra í Betel megi reikna sem hatursorðræðu. Margar af siðareglum fagstétta eru einmitt settar til að vinna gegn slíkri orðræðu í því fagsamfélagi sem siðareglurnar fjalla um. Hatursorðræða eða „hate speech“ felst í því að einstaklingur eða hópur eru teknir út úr, gert er lítið úr þeim og þeim lýst sem viðurstyggð vegna t.d. kynþáttar, þjóðernis, kynferðis, eða trúarbragða.  Hatursorðræða felst einnig í því að kynda undir ofbeldi gegn þessum hópum. Slík hatursorðræða er hegningarskyld samkvæmt íslenskum lögum og setur lagaramminn þannig tjáningarfrelsi borgaranna allnokkur mörk. Í 233 grein hegningarlaga stendur:

Hver sem með háði, rógi, smánun, ógnun eða á annan hátt ræðst opinberlega á mann eða hóp manna vegna þjóðernis þeirra, litarháttar, kynþáttar, trúarbragða eða kynhneigðar sæti sektum  eða fangelsi allt að 2 árum.

Evrópuráðið hefur líka sent frá sér tilmæli um hatursorðræðu.  Tilmælin má lesa hér. Þar lýsir Evrópuráðið yfir vaxandi áhyggjum vegna vaxandi núnings sem rekja megi til mismununar minnihlutahópa t.d. vegna kynþáttahyggju, antísemítisma og félagsaðstæðna. Í tilmælunum er því beint til Evrópuþjóða að greina slíka orðræðu, berjast gegn hatursorðræðu og efla rannsóknir á rótum vandans.

Það er mikilvægt að standa vörð um tjáningarfrelsið. Það er einnig mikilvægt í nútímasamfélagi að greina orðræðu sem gerir lítið úr manneskjum vegna þess sem sjálfsmynd þeirra byggir á, trú, kynhneigð, kynferði, þjóðerni. Og þess vegna eru umræður um tjáningarfrelsi og hatursorðræðu mjög dýrmætir fletir á lýðræðisumræðu sem jafnframt leiðir til friðar.

Ég held því að það væri áhugavert fyrir lýðræðið í landinu að Snorri í Betel færi í mál.